Drenthe is de waterkraan van Noord-Nederland. Waar ligt de grens?

Het Drentse goud zit in de grond: drinkwater. Je boort een gat en het spuit omhoog. In toenemende mate voorkomt Drenthe dat buurprovincies uitdrogen. Waar ligt de grens?

Graven, bouwen en pompen. Aan de Alting bij Beilen zijn de werkzaamheden voor een nieuwe drinkwaterfabriek in volle gang. Over een jaartje of twee is het pompstation van het Drentse drinkwaterbedrijf WMD hier vervangen door een nieuwe installatie die jaarlijks 4 miljoen kubieke meter drinkwater produceert. Driekwart daarvan is bestemd voor de ‘export’ naar zusterbedrijf Vitens, dat Friesland, Overijssel, Gelderland, Utrecht en Flevoland van water voorziet.

Ontwerp op de keukentafel

Technisch expert Simon Dost werkt nu 38 jaar bij WMD en hij is hier op de bouwplaats bij Beilen helemaal in zijn element. Op zijn tablet laat hij zien hoe hij thuis op zijn keukentafel een ontwerp maakte voor de nieuwe waterfabriek. Breeduit vertelt hij wat er allemaal komt kijken voor het water bij je thuis uit de kraan stroomt. Hoe het in cascades (watervallen) met zuurstof wordt verrijkt, waardoor het vele ijzer gaat oxyderen en gescheiden kan worden. Het uit de jaren vijftig daterende pompstation blijft nog even in gebruik, maar drie aannemersbedrijven bouwen al volop aan nieuwe gebouwen en graven leidingen.

Drents drinkwater staat volop in de belangstelling. Honderdduizenden inwoners van de buurprovincies lessen hiermee hun dorst. De Groningers en Friezen kunnen zelf geen grondwater winnen, daarvoor is het bij hen te zilt. Dus klokken de inwoners van de stad Groningen al sinds jaar en dag het water weg dat door de Drentse Aa naar hun gebied stroomt. De Friezen laten nu hun oog op het Drentse water vallen om de eigen waterwinning bij Terwisscha te kunnen stoppen. Drenthe wilde ook dat Vitens de waterwinning hier stopte om een eind te maken aan de verdroging van het Drents Friese Wold. De nieuwe waterfabriek bij Beilen neemt die taak over en zal zo’n 25.000 à 30.000 van hun huishoudens van drinkwater voorzien.

Boeren in Overijssel klagen over droogte

In Overijssel loopt Vitens tegen de grenzen aan van wat zij nog aan drinkwater kan winnen. Boeren klagen steen en been over de droogte, zeker nu hittegolven in de zomer steeds vaker voorkomen. In delen van de provincie zakt het grondwaterpeil er door de winning van grondwater zodanig, dat landbouwgewassen onvoldoende water krijgen. Documentairemaker Matthijs Holtrop bracht voor de regionale omroepen in Drenthe, Gelderland en Overijssel in beeld hoe delen van de regio op de Sahara beginnen te lijken.

Oplossing: klop voor drinkwater aan bij de buren. Bij Ruinerwold betrekt Vitens al jaarlijks zo’n 2 miljoen kuub van WMD, waarvan een deel bestemd is voor klanten in Overijssel.

Ook Drenthe heeft te weinig water

Alles goed en wel: in hoeverre kan Drenthe dienen als de waterkraan van Noord-Nederland? Tenslotte is droogte ook hier geen onbekend verschijnsel. Met name de hoger gelegen gebieden hebben de warme zomers van de afgelopen jaren aan den lijve ondervonden. En wat zijn de gevolgen als er steeds meer waterwingebieden komen?

Directeur Leo Hendriks van WMD heeft er alle vertrouwen in, zegt hij. „Nergens is zo gemakkelijk drinkwater te maken als hier in Drenthe”, zegt hij.

Gevolgen voor de ruimtelijke ordening heeft het wel. Waar drinkwaterwinning plaatsvindt, gelden strenge regels voor de bodembescherming. Gewasbeschermingsmiddelen bijvoorbeeld moeten er maar niet in de bodem terechtkomen. Die vind je tientallen jaren later terug in het grondwater. Dus vindt hier biologische landbouw plaats of zijn natuurgebieden aangelegd. Daar kun je dus met veel plezier een wandelingetje maken, zoals nu al te zien is bij de waterfabriek-in-aanbouw bij Beilen. Diverse dagjesmensen strekken hier de benen. In een wat ruimer gebied rondom de waterwinning gelden minder strenge regels en zijn landbouwactiviteiten mogelijk.

Met name de hoger gelegen gebieden, waar je in de zomer moeilijk water vanuit het IJsselmeer kunt aanvoeren, kampen in toenemende mate met droogte. De drinkwaterwinning is hiervan echter niet de oorzaak, betoogt Hendriks. „Jaarlijks valt er gemiddeld 2,28 miljard kubieke meter aan neerslag op Drenthe”, stelt hij vast. „Daarvan verdampt 1,4 miljard kuub. Als waterbedrijf onttrekken wij 35 miljoen kubieke meter aan de bodem. Er is meer dan genoeg grondwater. Wel moeten we stoppen met het wegpompen van het ondiepe grondwater in het voorjaar, als we verdroging willen tegengaan.”

Water beter vasthouden

,,Als we iets aan de droogte willen doen, is het niet de oplossing om minder drinkwater te winnen. Dan moeten we het water beter vasthouden.”

Het zou al schelen, zegt Hendriks, als boeren wat later in het jaar het land zouden bewerken met hun machines. „In de winter valt er meer neerslag dan er verdampt, in de zomerperiode geldt het omgekeerde”, legt hij uit. „Dit laatste geldt ook in een natte zomer. Ik snap heel goed dat boeren in het vroege voorjaar het land op willen en dat daarom de waterschappen water wegpompen. Maar het draagt wel bij aan de droogte.”

Intussen bekommeren de meeste consumenten zich niet om hun drinkwatergebruik. We spoelen er nog steeds onze wc’s mee door. Dat zou anders kunnen met een gescheiden systeem, waardoor je bijvoorbeeld regenwater gebruikt voor de wc. Hendriks ziet hierin geen heil. „Natuurlijk moet je drinkwater niet verspillen, maar uit oogpunt van volksgezondheid is het huidige systeem veruit het beste. Je weet nu gewoon zeker dat er gezond water uit de kraan komt.”

Je kunt deze onderwerpen volgen
Extra