Dit zijn de vier redenen waarom het kabinet nu wél de grote hamer pakt voor een harde lockdown

Lang was een harde lockdown iets voor andere landen, wij deden het ‘intelligent’ of ‘gedeeltelijk’. Maar nu pakt het kabinet toch de grote hamer en gaat Nederland een maand lang bijna helemaal op slot. Waar ging het mis? 

Kleding- en schoenwinkel juist nu sluiten is 'dramatisch'

Kleding- en schoenwinkel juist nu sluiten is 'dramatisch' ANP

Met dagelijks gemiddeld 8250 nieuwe infecties en 1872 coronapatiënten in het ziekenhuis lijkt een derde golf  op komst. Dus moet het land een maand lang op slot, met virtueel onderwijs tot 19 januari, gesloten musea, bioscopen en dierentuinen en een stop voor kappers en niet-essentiële winkels, zo bevestigen bronnen. Met deze on-Nederlandse ingreep hoopt het kabinet corona alsnog een flinke klap uit te delen. Hoe zijn we hier beland? Vier factoren. 

1. Gedrag: de pure angst is weg
Stijf van de schrik zaten velen thuis in maart en april. Een blijf-thuisadvies hoefde echt niet dagelijks in hoofdletters via NL-Alerts uitgestuurd te worden om effect te hebben. Het aantal contacten implodeerde bijna als vanzelf, de coronacurve duikelde net zo scherp als hij steeg.

Dat is nu anders: corona is geen gevaarlijke nieuwkomer meer. We weten dat het virus echt niet voor iedereen een levenseinde na ic-opname betekent en dus ‘is er nu een stuk minder angst’, zei hoogleraar epidemiologie Frits Rosendaal (LUMC) eerder. ,,Dat is op zich prettig voor mensen zelf, maar het gevolg was in maart en april wel dat we massaal thuis zaten terwijl de kans om besmet te raken toen kleiner was dan nu.”

2. Winkelen

En daarom gaan we weer winkelen (Black Friday!), bezoeken we familie en vrienden en werken we wat vaker op kantoor dan thuis. Mobiliteitsdata bewijzen dat: ja, we reizen minder met het ov (circa 60 procent minder dan normaal) en we pakken minder vaak de auto (schommelend rond min 20 procent). Maar in maart en april waren die percentages nog hoger: de OV-reisbewegingen stonden volgens Apple-data toen op een min van 80 procent, autovervoer op min 50 procent. Flitsmeister zag eind vorige maand dat het aantal reisbewegingen op de weg zelfs weer bijna helemaal terug op het ‘oude niveau’ van 2019 was.  

Viroloog Ab Osterhaus: ,,Op een gegeven moment is de rek eruit bij de mensen, krijg je die vermoeidheid met naleving van maatregelen, dat zie je hier in Duitsland ook waar ik werk. Het probleem is: dan moet je dus zwaardere maatregelen nemen om vergelijkbare effecten te halen dan eerder. Het is een keiharde maatregel zo'n lockdown, maar ik sta erachter.”

Dagelijks regent het berichten uit het hele land over klassen- of schoolsluitingen. Hoe zit het met de rol van kinderen bij corona? 
Die lijkt toch groter dan aanvankelijk gedacht, zo blijkt uit de rapporten van het RIVM. Afgelopen weekend was 8.5 procent van de herleidbare besmettingsbronnen een school of kinderopvangverblijf - 1650 infecties werden zo gelinkt aan onderwijs of opvang. Dat percentage steeg gestaag sinds de zomer (in september was het nog slechts 4 procent).

Reden voor de experts van het OMT om eerder al een extra lange wintervakantie of periode van virtueel onderwijs voor te stellen. ,,Het is de lastigste groep, we krijgen er moeilijk grip op”, zei kinderarts-epidemioloog Patricia Bruijning (UMC Utrecht) vorige maand tegen deze nieuwssite. Gemiddeld geldt: hoe ouder de kinderen, hoe groter de kans dat ze ziek worden en anderen besmetten. Viroloog Ab Osterhaus zegt nu: ,,Ik denk dat we de rol van oudere kinderen, van zeg 12 tot 18 jaar, onderschat hebben. Je ziet het nu ook aan de meldingen van uitbraken op middelbare scholen. Op deze manier kan een puber ook de binnenbrenger zijn van het virus in een gezin. Dat zie je bij influenza ook bij de jongere kinderen.”

,,Ik vermoed dat we veel infecties missen”, zei Bruijning. ,,Ze worden vaak maar heel mild ziek, maar ze kunnen het virus wel overdragen. Al weten we nog steeds niet hoe groot dit probleem is.” Ook het Britse Imperial College oordeelde eind november na bestudering van bijna honderd studies: kinderen worden zelf vaak mild ziek, maar hoeveel kans ze lopen om besmet te raken en vervolgens anderen te infecteren is ‘nog altijd onzeker’.

3. Seizoenseffect ‘speelt zeker mee’
Is het niet ook gewoon de winter? Zo’n virusje houdt wel van lage temperaturen, nietwaar? Weer en klimaat spelen een rol, zegt Osterhaus, al durft hij er geen gewicht aan te hangen. ,,De combinatie van temperatuur, uv-licht en vochtigheid telt mee, ik weet het zeker. Bovendien zitten we meer binnen bij kou en hoesten we elkaar eerder aan. Maar hoe groot het seizoenseffect is weten we nog niet. Feit is dat ook in warme landen dit virus nog altijd problemen geeft.”

4. Beleid: ‘te traag, te laat’
Osterhaus zegt het al maanden, ic-boegbeeld Diederik Gommers pleitte er afgelopen weekeinde ook voor: de regering moet sneller reageren op de curve van het virus. Dat betekent: harder ingrijpen als aantallen oplopen, maar ook eerder versoepelen als corona een tandje terugschakelt.

Gommers zei: ,,Inspelen op de situatie. Ik ben een ongeduldige intensivist natuurlijk, maar ik snap er niks van: eerst is er kabinetsberaad op vrijdag, op zondag in het Catshuis is er weer overleg en dan moet het tot dinsdag duren tot er een besluit valt dat weer later ingaat. Het virus houdt daar geen rekening mee. Als ik zolang twijfel op een ic dan is een patiënt al overleden.” Osterhaus zegt nu: ,,Je had corona eerder helemaal weg moeten drukken. Nu wordt steeds gestuurd op ziekenhuiscapaciteit, maar ik vind dat de strategie moet zijn: dat virus weg krijgen. Dan moet je dus hard ingrijpen in een veel eerder stadium. Dat is nu een gepasseerd station. De grote vraag nu wordt: hoe ga je straks weer versoepelen? Als die r-waarde dadelijk na deze lockdown mooi laag is, en je gooit weer alles in één keer open, in de winter, dan krijg je hetzelfde liedje.”

Je kunt deze onderwerpen volgen
Extra
Coronavirus