Rabobank heeft in Friesland en Groningen honderden financiële rechercheurs aan het werk en er komen er meer bij. Wat doen financiële rechercheurs en waarom zijn ze nodig?

Nederland zit vol crimineel geld. Banken groeien daarom in hun rol als waakhond. Rabobank heeft inmiddels in Leeuwarden en Groningen honderden mensen aan het werk voor het opsporen van verdachte geldstromen. Er komen nog meer vacatures voor financieel rechercheur aan.

Pieter Ketting leidt in Leeuwarden de afdeling van Rabobank die criminele geldnetwerken opspoort. ,,Het is een heel nieuw vak, we kunnen je voor jarenlang een baan aanbieden.’’

Pieter Ketting leidt in Leeuwarden de afdeling van Rabobank die criminele geldnetwerken opspoort. ,,Het is een heel nieuw vak, we kunnen je voor jarenlang een baan aanbieden.’’ FOTO HOGE NOORDEN/JACOB VAN ESSEN

Dag in, dag uit kwamen de afrekeningen voorbij. Dan weer kocht de wat nuffige belastingadviseur een flesje port, een nieuwe pantalon of wat sperziebonen bij de Spar om de hoek. Plotseling begon hij flinke bedragen over te boeken naar een rekening in Engeland. Voorheen haalden ze daar bij de bank misschien hun schouders over op: goh, wat zou dat nou zijn? Tegenwoordig beginnen er automatisch alarmbellen te rinkelen. De financiële wereld maakt een enorme omslag, legt manager Pieter Ketting van de anti-witwas- en fraude-afdeling van Rabobank uit.

,,We dachten altijd dat we onze rekeninghouders wel zo’n beetje kenden’’, verduidelijkt Ketting. ,,Vaak hadden we ze als kind al bij ons aan de balie zien verschijnen. Maar ja, zo’n jongen die veertig jaar geleden met zijn spaarpot naar de bank kwam om een rekening te openen, kan wel heel erg zijn veranderd.’’ De balies maakten al lang geleden plaats voor online-bankieren, pinautomaten en betaalapps. Toch willen de banken hun miljoenen klanten tegen het licht kunnen houden. Hoe komen ze aan hun geld? Waar geven ze het aan uit? Hebben ze connecties met het bedrijfsleven? Of misschien een criminele kennis?

Waar komt argwaan vandaan?

Waar die argwaan vandaan komt? Vorig jaar werd er voor bijna 15 miljard euro aan crimineel geld in de Nederlandse economie rondgepompt, zo blijkt uit het jaarverslag van de Financial Intelligence Unit (FIU) van de politie. ,,Nederland staat achtste op de wereldranglijst voor witwassen’’, vult Ketting aan. ,,Zeker 90 procent van dat geld komt uit de drugshandel. We zijn natuurlijk een handelsland, die infrastructuur wordt door criminelen misbruikt.’’

Nieuwe wetten hebben ervoor gezorgd dat banken een steeds nadrukkelijkere rol krijgen bij het opsporen van fraude, corruptie, witwassen en het financieren van terrorisme. Hetzelfde geldt voor verzekeraars, notarissen, makelaars en zelfs juweliers. Ze zijn verplicht om verdachte transacties te melden bij justitie. Nalatigheid kan hele zware straffen opleveren. Rabobank kreeg een boete van 500.000 euro, ING betaalde zelfs 775 miljoen euro. En oud-minister Gerrit Zalm heeft aan zijn carrière bij ABN Amro zelfs een strafrechtelijk onderzoek overgehouden.

Er staat dus echt wat op het spel. Nog niet zo lang geleden hadden de Friese Rabobanken vijftig mensen vrijgespeeld voor het onderzoeken van verdachte geldstromen. Inmiddels is in Leeuwarden een speciaal expertisecentrum ingericht, waar 150 bankemployees speuren naar misdaad. In Groningen zijn het er net zoveel. ,,En voor Rabobank wereldwijd zijn het er zelfs vierduizend’’, zegt woordvoerder Joris Hoff. In totaal heeft Rabobank acht expertisecentra in Nederland geopend.

CCD Analist

De financiële rechercheurs heten in het bankjargon CCD Analist. CCD staat voor Customer Due Diligence, Engels voor klantonderzoek. Wat voor mensen dit werk doen? Er zitten wiskundigen tussen, economen, juristen, zelfs filosofen. ,,We hebben echt een hele mooie mix van junioren en senioren. Mensen die net zijn begonnen, maar ook herintredende vijftigers’’, zegt Ketting. ,,Al die mensen hebben een ding gemeen: ze moeten heel goed kunnen analyseren en echt intrinsiek gemotiveerd zijn om dingen goed uit te willen zoeken.’’

Rabobank geeft zijn CCD Analisten eerst een opleiding van twee maanden. Daarvoor zijn afspraken gemaakt met de Hanzehogeschool Groningen. ,,Het is een gloednieuw vak’’, verklaart Ketting. ,,Eerst was er dus helemaal niks. Het zou mooi zijn als de Hanzehogeschool en NHL Stenden Hogeschool zelf een opleiding beginnen, want nieuwe mensen zijn heel hard nodig. Ook voor de verzekeraars. Zelf heb ik zo wel tien, vijftien vacatures en als je over de wat langere termijn kijkt, gaat het misschien wel om tweehonderd banen. Alleen al bij Rabobank in Noord-Nederland. We kunnen je voor jaren een baan aanbieden. Een voorwaarde: je moet je wel blijven ontwikkelen, want de robotisering gaat steeds verder.’’

Automatische waarschuwing

Het speurwerk begint meestal met een automatische waarschuwing. ,,We hebben over alle geldtransacties een robot lopen’’, legt Ketting uit. Zo komen de afwijkingen in het betaalgedrag bovendrijven. ,,Dat kan echt van alles zijn. Een vriendin van me verhuurt bijvoorbeeld kamers aan studenten. Een van haar huurders, een buitenlandse studente, betaalde met drie briefjes van 200 euro. Toen ze dat geld op haar rekening kwam storten, kreeg de vriendin prompt een telefoontje van de bank. Ze kon het prima uitleggen en er was dus niks aan de hand.’’

In de strijd tegen het zwarte geld ontmoedigen de banken het gebruik van contanten. Vanaf 1 oktober kunnen er geen sealbags met contant geld meer bij Rabobank worden afgestort. ,,We kennen allemaal dat beeld van de Jumbotas vol bankbiljetten’’, zegt Ketting. ,,Het is niet voor niks dat de biljetten van 500 en 200 euro niet langer worden gedrukt. Nederland staat daar ook niet alleen in.’’

Gevaar

Niet iedereen reageert even begripvol. Een enkeling ervaart de bankcontrole als bemoeizucht. ,,Maar we doen dit ook voor de klant zelf’’, stelt Hoff. ,,Die is er namelijk niet bij gebaat dat hij betrokken wordt bij frauduleuze zaken.’’ Ketting: ,,Soms gaat dat ongemerkt. Via tussenpartijen bijvoorbeeld. Zonder het te weten handel je als ondernemer dan met landen als Cuba, Iran of Noord-Korea. Voordat je het in de gaten hebt staat je bedrijf op de zwarte lijst van de Verenigde Staten. Geloof me, niemand wil op zo’n lijst staan. Dan zijn de rapen gaar. De internationale handel kun je dan wel vergeten en je komt er heel moeilijk weer van af.’’

Ook dichter bij huis dreigt gevaar. ,,Stel, je verhuurt garageboxen in Leeuwarden. Wij willen als bank dan toch dat je er regelmatig langs gaat om te kijken of alles wel het daglicht kan verdragen.’’ De lijst met opgerolde drugslaboratoria groeit immers zienderogen. ,,Uiteindelijk ben je ook als verhuurder verantwoordelijk voor wat er in die garagebox gebeurt’’, benadrukt Ketting. Soms sputtert zo’n ondernemer dan dat hij de privacy van zijn huurders wil respecteren. ,,Maar als we dan uitleggen waarom we dat aan hem vragen, zeggen ze vaak: eigenlijk heb je ook wel gelijk.’’ Hoff: ,,De missie van Rabobank is de wereld beter maken. Daar hoort ook bij dat wij en onze klanten niet gecorrumpeerd raken met criminaliteit.’’

Geen bulkwerk

De financiële rechercheurs van Rabobank behandelen tussen de twee en drie dossiers per week. Het is dus geen bulkwerk, zegt Ketting. ,,We gaan heel zorgvuldig te werk. We willen echt heel veel aandacht besteden aan de klant.’’ Veel informatie komt uit openbare bronnen als de Kamer van Koophandel en het Kadaster. De doorgewinterde crimineel laat zich daar niet door vangen. Die maakt van zijn betalingsverkeer een complexe puzzel.

Vaak wisselt hij van bank en is een duizelingwekkend aantal rekeningen terug te voeren naar zijn persoon. Dat er een misdadig patroon achter al de betalingen schuilt, wordt vaak pas duidelijk als je de samenhang tussen al die overboekingen kunt zien. Daarom wisselen Rabobank, ING, ABN Amro, Triodos Bank en de Volksbank hun transactiedata uit. Het samenwerkingsverband Transactie Monitoring Nederland van de banken startte vorig jaar juli in Purmerend. De eerste resultaten worden deze zomer verwacht.

Wat de Rabobanken in Noord-Nederland tot nu toe aan het licht hebben gebracht? ,,Daar kunnen we niet veel over zeggen’’, antwoordt Ketting. Hij weet dat er recent een netwerk van mensenhandel is opgerold, maar dat is uit tweede hand. ,,We leveren onze informatie in bij justitie. Daarna horen we er niks meer van. Als er toch sprake is van criminelen, dan moeten we in de krant lezen wat er is gebeurd.’’

Je kunt deze onderwerpen volgen
Economie