De Friese boerencoöperatie Agricycling wil toe naar het húsketontsje 2.0. Want duurzame landbouw is alleen mogelijk als voedingsstoffen uit het riool terug keren naar boerengrond

De boeren van Agricycling in Hieslum. Onder zeil ligt door hen gecomposteerde hekkelspecie en bermgras van de gemeenten. Achter de trekker een speciale omzetinstallatie. FOTO NIELS DE VRIES

Boer Pieter van der Valk en ondernemer Evert Schoneveld uit Ferwoude werken aan een agrarisch, coöperatief recyclingbedrijf dat uiteindelijk ook de nutriënten uit de menselijke ontlasting weer terug brengt op boerengrond. Alleen op die manier, zeggen ze, kan de landbouw echt verduurzamen en ontstaat er voor boeren bovendien een echt rendabel verdienmodel.

Pieter van der Valk heeft naar eigen zeggen een ‘knettersimpel’ melkveebedrijf. Knettersimpel omdat hij zijn 125 koeien in de zomer dag en nacht weidt en ze de rest van het jaar bijvoert met een beetje brok, wat bierbostel (restant gerst) en perspulp (restant suikerbiet). ,,Zo moet ik boeren, want ik moet het niet uit de finesses halen. Mijn vader en ik hebben het bedrijf zo ingericht dat we zo weinig mogelijk fouten kunnen maken.”

Nadenken over toekomst duurzame landbouw

Dat simpele boeren geeft hem blijkbaar veel ruimte om na te denken. Want dat doet Van der Valk: nadenken over de toekomst van de landbouw. Hij ziet dit debat verharden en polariseren. Landbouwminister Carola Schouten pleit voor kringlooplandbouw, maar wat ze daar nu precies onder verstaat wordt niet echt duidelijk. Onderwijl voeren natuurorganisaties de druk op: de landbouw moet rap meer aan natuur doen en minder broeikasgassen en stikstof uitstoten. De landbouw wil wel veranderen maar weet niet hoe. Een nieuwe manier van boeren is met veel onzekerheden omgeven en grote boerenorganisaties als FrieslandCampina en LTO Nederland nemen een afwachtende houding aan.

Geen kringlooplandbouw maar kringloopsamenleving

Hoe kunnen boeren dan toch het voortouw nemen? Van der Valk kreeg de mogelijkheid om die vraag te onderzoeken dankzij een internationale studiebeurs (Nuffield). Zijn conclusie: landbouw en samenleving staan voor gezamenlijke opgaves. Zo is er niet sprake van kringlooplandbouw, maar van een kringloopsamenleving. Je kunt immers niet spreken van kringlooplandbouw als zoveel voedings- en meststoffen via toilet en riolering verdwijnen in verbrandingsovens, waardoor boeren weer genoodzaakt zijn om die verliezen aan te vullen met de aankoop van kunstmest en voer.

Landbouwgrond is cruciaal

Het recyclen van nutriënten uit reststromen, waaronder ook de menselijke ontlasting, is dus bittere noodzaak en de positie van de landbouw is daarbij cruciaal, betoogt Van der Valk. ,Landbouwgrond is de enige plek waar reststromen worden afgebroken in mineralen die de plant met zonlicht omzet in voedsel of een grondstof. Eigenlijk moet je terug naar de ‘húsketontsjes’ van vroeger, uiteraard wel met de hedendaagse kennis en techniek. Húsketontsjes 2.0 dus. Mijn pake uit Workum kreeg vroeger die tontsjes om zijn land te bemesten.”

Zelf krachtvoer produceren

Het is ook cruciaal dat de landbouw die recycling oppakt, stelt Van der Valk. ,,Doen we dat niet, dan maken de grote jongens er werk van en gaan zij er met de winst vandoor. Boeren zitten weer in een afhankelijkheidspositie en dat bemoeilijkt de landbouwtransitie. Door zelf het initiatief te nemen, ontstaan sterke verdienmodellen. We kunnen voor iedere boer op maat werken aan het verrijken van zijn landbouwgrond. En op die manier dus koolstof vastleggen in de bodem. Het waterbergend vermogen van de bodem neemt toe en de uitstoot van broeikasgassen neemt af.” Hij filosofeert verder: ,,Deze extra inkomstenbron maakt het mogelijk minder intensief te boeren. Immers, het verdienmodel is niet meer eenzijdig gericht op productie. Door die extensivering krijgt de boer grondruimte om zelf krachtvoer te produceren. Als je op deze manier de aankoop van kunstmest en krachtvoer kunt verminderen, los je ook een deel van het stikstofprobleem op.”

Vervuild rioolslib

Eerste vraag die Van der Valk steevast krijgt als hij in een zaal of via een webinar zijn verhaal doet: hoe win je in vredesnaam kostbare nutriënten uit het rioolslib dat zo vervuild is met hormonen, medicijnresten en drugs? Zijn antwoord: ,,Een heel terechte vraag. Het wordt een hele uitdaging, maar de oplossing moet en zal er komen. Er liggen onderzoeksvoorstellen bij Wageningen Universiteit, Rijksuniversiteit Groningen en waterinstituut Wetsus. Het belangrijkste is dat we als boeren elkaar vastpakken om deze onderzoeken te initiëren en ons voorbereiden op het gebruik van reststromen. We moeten ons niet laten beperken door uitdagingen, maar er werk van maken.”

Agricycling

Onderwijl bouwen Van der Valk en ondernemer Evert Schoneveld aan de fundamenten van wat ooit een groot coöperatief agrarisch recyclingbedrijf moet worden. Voor dit doel hebben ze de stichting Agricycling opgericht. Twaalf boeren in Súdwest-Fryslân zijn er al bij betrokken en op zeven bedrijven is dit jaar begonnen met het composteren van hekkelspecie (plantenresten die overblijven na slootonderhoud) en bermgras uit de gemeente. ,,Om het recyclen te leren en om alvast een netwerk en een logistiek op te bouwen”, aldus Van der Valk, die erg blij is dat de gemeente hier toestemming voor gegeven heeft. ,,Juridisch was het complex. Als afnemer van bermgras en hekkelspecie ben je eigenlijk een afvalverwerker met alle regeltjes van dien. De gemeente heeft dit opgelost door dit materiaal te bestempelen als zogenaamd voortgezet materiaal.”

Het doel is om deze aanpak verder uit te rollen in Friesland en Noord-Nederland. De zes agrarische natuurcollectieven in Friesland hebben al positief gereageerd en zullen nu hun boerenachterban enthousiasmeren.

Prima kwaliteit compost

Agricylcing heeft volgens het tweetal bewezen een prima kwaliteit compost te kunnen maken, vrij van blikstukjes, plastic en andere viezigheid. ,,We kunnen het en we moéten het oppakken. Alleen dan kan de landbouw structureel verduurzamen en een goede boterham verdienen.”

Vacatures

Werkvoorbereider/ Projectleider

Beemster Electrical Solutions B.V.

Supply Chain Coördinator

Sunoil Biodiesel Holding B.V.

Lid Raad van Toezicht

Zonnehuisgroep Noord

Nieuws

menu