Hoe kom je aan een monteur, een bouwvakker, of een leraar? Werkgevers kunnen ook wat minder streng zijn: 'Moet iedereen exact het benodigde diploma hebben?'

Hoe kom je aan een monteur, een bouwvakker, een verpleegkundige, een kok of leraar? Werkgevers zitten met de handen in het haar. Voor de coronacrisis waren de tekorten aan vakkrachten al nijpend. En nu de economie weer opbloeit, is het helemaal duwen en trekken om aan personeel te komen. „De mismatch is historisch hoog.”

FOTO JAN VAN EIJNDHOVEN

FOTO JAN VAN EIJNDHOVEN

„We zien het nu gewoon gebeuren”, zegt Rob Witjes, hoofd Arbeidsmarktinformatie van uitkeringsinstantie UWV. „Zowel het beeld dat oprijst uit onze bestanden als de verhalen die we horen uit de praktijk wijzen erop dat werkgevers steeds moeilijker mensen kunnen vinden.” De arbeidsmarktexpert volgt de groei van het aantal vacatures van dag tot dag. En met het einde van de lockdown kwam ook de omslag.

„Aan eind van het eerste kwartaal zagen we al de eerste stijging van het aantal vacatures, onder meer in de horeca en in de detailhandel”, vertelt Witjes. „In het tweede kwartaal schiet het aantal vacatures pas echt hard omhoog. Ik weet niet zeker of de arbeidsmarkt nu alweer zo krap is, maar dit neigt naar de situatie van voor corona.”

Om even het geheugen op te frissen: voor corona kende Nederland een steeds nijpender krapte op de arbeidsmarkt. Vooral in zorg, onderwijs, ict en techniek zaten werkgevers met de handen in het haar omdat het steeds moeilijker was om aan gekwalificeerd personeel komen. Laura van Geest, de toenmalige directeur van het Centraal Planbureau, zei in april 2019 nog in deze krant dat een bescheiden economische groei ’het nieuwe normaal’ zou zijn. Het gevolg van vergrijzing en afvlakkend werknemerspotentieel in Nederland.

Tijdens corona leek het heel even alsof de druk wat van de ketel was. Sterker, in de eerste maanden waren er grote zorgen over een snel oplopende werkloosheid. Dat viel uiteindelijk reuze mee. „Veel banen werden gestut door de steunpakketten.” Vlak voor de eerste lockdown bereikte de werkloosheid in Nederland een historisch dieptepunt van 2,9 procent. Na een korte en hevige spurt (4,6 procent in de zomer van vorig jaar) daalde het aantal werklozen alweer, inmiddels naar 3,3 procent.

Kopzorgen

Dit wonder op de arbeidsmarkt bezorgt menig werkgever kopzorgen. Waar krapte was, is krapte gebleven, constateert Didier Fouarge, directeur van arbeidsmarktinstituut ROA in Maastricht. „De vacaturedip tijdens de coronacrisis was veel minder sterk bij beroepen waar voor de crisis al grote knelpunten waren.” Nu de economie heel snel herstelt, dankzij het opengooien van de maatschappij, is er weer volop vraag naar personeel. Zowel bij die schaarse beroepen als monteurs, technici en onderwijzers. Maar ook bij branches die volop zijn geraakt door de coronabeperkingen.

Terwijl mensen ontmoedigd de horeca en de evenementenbranche de rug toekeerden omdat er maandenlang geen werk was, weten de werkgevers in die branches van gekkigheid niet hoe ze hun vacatures moeten vervullen. Witjes: „Sommige werkgevers in die branches hebben het slim gedaan door hun personeel tijdelijk ergens anders te detacheren. De werknemers behielden daardoor hun baan. Deze werkgevers hebben de gunfactor en krijgen gemakkelijk hun mensen weer terug.”

Unieke situatie

Nora Neuteboom, econoom bij ABN Amro, ziet dat de uitbundige opleving van de economie en de snel opgelopen vraag naar personeel zorgt voor een unieke situatie. „Mijn collega’s meten voortdurend de mismatch tussen vraag en aanbod. En die mismatch is op dit moment historisch hoog. In 2017 waren voor ongeveer 4 procent van de vacatures geen baanzoekers te vinden, in juni gold dat voor 17 procent van de vacatures. En ik denk dat dat zelfs een onderschatting is, want vele ontmoedigde ondernemers plaatsen hun vacatures soms niet eens.”

De tijdelijke problemen zoals in de horeca zullen uiteindelijk wel weer op hun pootjes terechtkomen. „Deze historische mismatch komt ook deels door de coronacrisis”, legt Neuteboom uit. Didier Fouarge van instituut ROA denkt ook dat de vraag naar bouwvakkers, technici in de bouw en hoveniers uiteindelijk weer wat zal dalen. „De bouw is een sector die flink op en neer gaat met de economie. In onze net gepubliceerde prognose rekenen we erop dat de krapte in de bouw op de middellange termijn minder wordt.”

Vaardigheden

Daarna resteert de krapte op de arbeidsmarkt waar ondernemend Nederland ook de komende jaren mee moet leren leven. Zo’n mismatch tussen de vraag van werkgevers en wat werknemers te bieden hebben, is echt niet zomaar weg, meent Neuteboom. „Die mismatch zit in de benodigde vaardigheden die niet iedereen heeft, maar ook in de regio waar de banen zijn. Niet iedereen is zomaar bereid naar de andere kant van het land te verhuizen omdat daar een baan is.”

Fouarge denkt dat de situatie op de arbeidsmarkt na corona ’ietsje minder’ nijpend zal zijn dan daarvoor. De economie pakt de draad weliswaar weer op en zit snel weer op het niveau van voor de crisis, maar door de economische opdoffer is de schade niet meer zomaar ingehaald. „Op de middellange termijn zal de economische euforie minder zijn, verwacht ik.”

Voor sommige beroepen blijft de nood bij werkgevers hoog, voorziet Fouarge. „De vraag naar onderwijzers zal nauwelijks veranderen, onder meer doordat er veel oudere onderwijzers met pensioen gaan. Dat speelt ook in de zorg. En voor technische beroepen zullen er knelpunten blijven.”

Campagne

Witjes denkt dat het UWV de campagne van voor corona weer uit de kast kan halen. „We hadden toen een op werkgevers gerichte campagne ’Anders kijken, anders doen’. Die is eigenlijk weer actueel.” Als je echt staat te springen om mensen moet je misschien iets minder kritisch zijn, meent de UWV-expert. „Moet je echt acht harde eisen stellen bij de vacature? Dan vis je als werkgever achter het net. Als je nou vasthoudt aan bijvoorbeeld vijf harde eisen en op drie wat milder bent. Moet iedereen exact het benodigde diploma hebben? Of ben je bereid nieuw personeel te begeleiden of te scholen? Als je zo naar potentiële kandidaten kijkt, dan is de vijver waarin je vist ineens een stuk voller.”

Je kunt deze onderwerpen volgen
Economie
Arbeidsmarkt