Handelaar uit Noardburgum: 'Bizarre en wonderlijke handel in stikstofrechten'

Dankzij het stikstofbeleid bezitten veehouders ook stikstofrechten. En dus vindt er ook handel plaats. Een bizarre, wonderlijke handel, vindt Harry Elzinga uit Noardburgum.

De Hegewarren.

De Hegewarren. FOTO JILMER POSTMA

Wie is Harry Elzinga? De vraag zou beter kunnen luiden wat Elzinga niet is? Hij is schapenboer, vertegenwoordiger bij mengvoerbedrijf ABZ Diervoeding in Stroobos en een manusje van alles dat handelt en bemiddelt in agrarisch vastgoed en agrarische productierechten.

De meeste gekke handel is zonder meer die in ammoniakrechten, tegenwoordig vooral stikstofrechten genoemd, vindt Elzinga. Als een boer vroeger een kilo melkquotum kocht of tegenwoordig fosfaatrechten, wist en weet hij precies waar hij aan toe is. Hij kon een extra liter melken en een extra koe houden. Met stikstofrechten is dat anders. Die zijn gekoppeld aan de stal en de waarde is afhankelijk van de nabijheid van een stikstofgevoelig natuurgebied. ,,Ik ha meimakke, sân, acht jier lyn, dat in boer by Earnewâld mei 15 kij nei Eastermar gie en dêr 45 kij melke koe. Omdat syn nije pleats fierder ôf leit fan De Alde Feanen, yn Natura 2000-gebiet.”

Veenweideproblematiek

Die constructie is verleden tijd. De regels zijn zodanig aangescherpt dat van een groei van de veestapel geen sprake meer kan zijn. Bij iedere transactie met stikstofrechten wordt tegenwoordig bovendien 30 procent afgeroomd. Bedrijfsverplaatsingen leiden nooit tot meer koeien, maar kunnen wel tot een afname leiden als de boer verhuist naar een boerderij die dichter bij een natuurgebied gelegen is. ,,En dan wurdt ek de NB-fergunning oanpast mei minder stikstofrjochten”, weet Elzinga.

Hoeveel minder, dat hangt af van het zogenaamde Aerius-model. Aan de hand van het aantal koeien, het staltype, de afstand tot een natuurgebied(en) en de meest voorkomende windrichting berekent dit model tot op de gram nauwkeurig hoeveel stikstof er neerslaat op een natuurgebied of natuurgebieden.

Elzinga is momenteel druk met enkele veehouders in de Hegewarren bij Oudega (SM). Vanwege de veenweide- en stikstofproblematiek overweegt een groep boeren om te stoppen of om hun bedrijf te verplaatsen. Hij begeleidt een boer die in gesprek is met de provincie en onderhandelt met een andere veehouder om diens stikstofrechten over te nemen. Elzinga vindt dat de provincie erg geheimzinnig doet over de prijs voor een kilo stikstof, maar zelf laat hij ook niet het achterste van zijn tong zien. Wel merkt de Noardburgumer op dat hij niet voor eigen risico handelt. ,,At it keapje, haw ik ek al in keaper. Oars is dy gok my fierstente grut.”

'Oare sektoaren wurde ûntsjoen'

Elzinga doet er zijn voordeel mee, maar eigenlijk vindt hij het stikstofbeleid ,,te gek foar wurden.” ,,Ik wit dat De Alde Feanen fol sit. Dêr kin gjin mol stikstof mear by. Dus dat betsjut dat as ik in skiep ekstra nim, dat bysûndere plantsje dea giet. Dat leaust dochs net?”

De Noardburgumer behoort tot de groep critici die vermoedt dat ‘Den Haag’ uit is op een stevige krimp van de landbouw. ,,Hjir sit in polityk ferhaal efter. Oare sektoren wurde ûntsjoen.” Elzinga verwijst in dit verband naar diverse bouwactiviteiten in Burgum zoals een sporthal en een appartementencomplex. ,,Dêr wurdt heid, der ride dikke shovels, dus ik frege de gemeente: wêr is de stikstoftoets? Ha se net dien.” Ook verwijst hij naar de groei van de bevolking. ,,Ek fan al dy ekstra minsken giet it toilet nei de suveringsynstallaasjes mei al har beluchters. Dêr komt dochs ek stikstof by frij.

Hij vreest dat tal van veehouders blijven vastzitten in het stikstofmoeras en dat slechts een kopgroep zich eruit weet te ontworstelen. Hij houdt ook zijn hart vast voor de ruim 3000 veehouders, de zogenaamde PAS-melders, die geen adequate vergunning hebben. De politiek heeft bij wet toegezegd dat het geregeld wordt, maar Elzinga heeft zijn twijfels. ,,Ik bin bang foar in grutte gaos. Ik kom by in protte boeren. Echte fakminsken mei in geweldige feesteapel, mar se binne sa frustrearre. It is allegear sa kompleks en burokratysk wurden. Se ha it oersjoch net mear en dan giet it ten koste fan it bedriuw. Myn advys is dan ek: besteegje de rompslomp út oan in adviseur en doch sels dêr’t je goed yn binne.”

Je kunt deze onderwerpen volgen
Economie
Stikstof
Het stikstofmoeras
Agrarisch / Landbouw
Natuur en milieu