Architecten versus robots: wat betekent de industrialisering van de bouw voor het ontwerp?

Tekentafels kom je in de bouw niet meer tegen en veel huizen rollen straks massaal als bouwpakket uit de fabriek. Wat betekent dit voor de ontwerpers? Gaan architecten en robots wel hand in hand?

.

.

In de nieuwe fabriek van bouwer Van Wijnen (ruim 1 miljard euro omzet, 16,6 miljoen euro winst en 1973 werknemers) in Heerenveen worden deze zomer de robots en machines geïnstalleerd. In 2022 moeten de productielijnen gaan draaien, goed voor zo’n 4000 Fijn Wonen-woningen per jaar. De huizenbouw is een kerntaak voor Van Wijnen, verreweg het grootste deel van de omzet (550 miljoen euro) komt uit die tak.

Hoe je het ook wendt of keert, industrieel bouwen leidt tot meer eenvormigheid in het productieproces. Betekent dat dan niet de doodsteek voor de architectuur? ,,Het levert niet echt hele bijzondere architectuur op’’, beaamt directeur Doeke van Wieren van Twa Architecten in Burdaard.

Blokkendoos voor ontwerp

,,Wij ontwerpen ook wel voor Van Wijnen. Ze leveren je dan een toolbox, zeg maar een soort blokkendoos, waar je de plattegronden, de kozijnen en goten voor je woningontwerp uit mag kiezen.’’ Je keuzemogelijkheden zijn dus beperkt. Maar het gaat hier ook om seriematige bouw, nuanceert Van Wieren. Hij beschouwt het als een tussenstap.

De architect rekent er op dat de mogelijkheden steeds verder uit zullen worden opgerekt. ,,Je kunt nu je eigen sneakers al laten printen, straks kun je als bewoner ook je eigen huis ontwerpen’’, voorspelt Van Wieren. De digitalisering biedt enorm veel mogelijkheden.

,,Ik denk dat ergens in 1996 voor het laatst een tekentafel heb gebruikt’’, vertelt directielid Bart Cilissen van Achterbosch Architecten in Leeuwarden. Hij en zijn collega’s doen hun werk tegenwoordig achter de computer. ,,We gebruiken BIM-software, waarmee je ontwerpen in 3D uitwerkt’’, zegt Cilissen. ,,Eigenlijk maak je een digitale tweelingbroer van het gebouw.’’

Het eindontwerp vindt simpelweg via de mail zijn weg naar de aannemer. Die zou de gegevens in zijn gerobotiseerde productielijn kunnen invoeren. Maar dan moeten de verschillende systemen wel goed op elkaar afgestemd zijn.

Niet teveel macht voor de software-ontwikkelaar

In het deze maand verschenen rapport ‘Digitalisering in de bouw’ waarschuwt het ING Economisch Bureau voor het Booking.com-effect: de hotelsector is bijna volledig afhankelijk geworden van digitale boekingsplatformen. De bouwwereld moet softwareontwikkelaars niet te veel macht geven, vinden ze bij ING. De bank ziet ook de rol van de architect veranderen: die wordt meer industrieel ontwerper.

,,Wij zijn veel meer gefocust op de buitenkant’’, stelt Cilissen. ,,Wij kijken ook naar de stedenbouwkundige omgeving.’’ Hij noemt het Leeuwarder uitbreidingsplan Middelsee. ,,Dat zijn nu nog lege weilanden. Waar komen de straten en waterpartijen? Daarvoor moet je toch echt stedenbouwkunde hebben gestudeerd, dat kun je niet robotiseren.’’

Wat is nog de rol van de aannemer?

Bouwgroep Dijkstra Draisma investeerde het afgelopen decennium in een metselrobot en digitaliseerde een groot deel van de werkprocessen. ,,Ik durf wel te zeggen dat we een bouwtechbedrijf zijn geworden’’, zegt innovator Folkert Linnemans van Dijkstra Draisma.

Jorritsma Bouw in Bolsward kiest er daarentegen bewust voor het fabrieksmatige deel van de bouw uit te besteden aan zakenpartners. Directeur Hans Jorritsma merkt echter wel dat de communicatie verandert. De software van zijn bouwkundige tekenaars sluit niet altijd aan op de systemen van de gevelfabrieken. ,,Het is natuurlijk de vraag hoe zich dat gaat ontwikkelen’’, zegt Jorritsma. ,,Wat is je rol als aannemer nog als je een deel van het werk zo op afstand van je bedrijf organiseert?’’

Bij Dijkstra Draisma in Dokkum metselt de robot al zeker zes jaar zijn prefabgevels. Het is eigenlijk een machine die steenstrips plakt op geïsoleerde wanden van hout. ,,Wij bouwen woningen voor Schiermonnikoog, die zijn fundamenteel anders dan die voor Hurdegaryp’’, zegt innovator Linnemans. ,,Architecten hebben dus nog steeds heel veel mogelijkheden.’’

Dat is ook wel zo, geeft Van Wieren toe. Maar er kan nog zoveel meer, vindt de man van Twa Architecten. ,,Ik heb wel eens tegen Biense Dijkstra gezegd: jullie hebben hier een Ferrari staan, maar je rijdt er maar 20 mee.’’

De architect haalt een recent nieuwbouwproject in Grou aan, waarop in het metselwerk het woord ‘Tiid’ is te lezen. ,,Je kunt met die steenstrips prachtige patronen leggen, ik denk dat je zelfs wel compleet gepixelde foto’s in zo’n gevel kunt metselen.’’

Je kunt deze onderwerpen volgen
Economie
Bouw