Drumstel en melodie in de taal zetten

Poëzie in Friesland bloeit. Hoe dat komt, daar laat de film It wurd wat zich amper over uit. Het geeft een aardig beeld van de Friese poëtische praktijk.

Grytsje Schaaf. ,,Dan giet it net om my, dan giet it net om dy, mar miskien om wat der tuskenyn sit.”

Grytsje Schaaf. ,,Dan giet it net om my, dan giet it net om dy, mar miskien om wat der tuskenyn sit.”

De Dichter des Vaderlands is een Fries, bij de vuurmakers van Compagnie Carabosse in Leeuwarden stonden dichters op de route, we hebben een actief dichterscollectief en ,,in kommende en geande Dichter fan Fryslân dy’t stevig fan him hearre liet”. Dat dichterscollectief (Rixt) en die provinciedichters (respectievelijk Nyk de Vries en Eeltsje Hettinga) worden in de film It wurd wat niet nader aangeduid, net zo min als ,,in literêr festival dat wur-dearring kriget”. Daarmee wordt Explore The North bedoeld, maar met alle respect, dat festival draait lang niet alleen om literatuur.

Op zich jammer, ook omdat deze docu ook bedoeld is voor landelijke televisie (onder de titel Het wo(o)rd wat ). Aan de andere kant: poëzie zelf draait ook niet per se om de feiten. Dan maar geen antwoord op de vraag ,,Stiet de Fryske poëzy no echt op it punt de wrâld te feroverjen of moat earst it publyk yn de eigen provinsje noch opwaarme wurde?” (En daar dan beelden bij van de Carabosse-vuurkunstenaars).

Toch valt hier wel wat te halen. Marleen Nagtegaal van Explore The North zag hoe de Syrisch-Palestijnse dichter Ghayath Almadhoun zijn publiek in tranen liet uitbarsten, ,,een goed voorbeeld van hoeveel impact poëzie kan maken op het podium. Daar gaat het toch over, het vertellen van verhalen. Wie ben jij, wie ben ik? En wat is er aan de hand in de wereld?”

Poëzie definiëren

Ook de overige geïnterviewden houden ervan, poëzie een beetje definiëren. Dichter en criticus Piet Gerbrandy schetst het geheim van poëzie: ,,Dat je opgenomen wordt in een gesprek, dat je getuige mag zijn, maar dat je ook mee mag doen, dat je die stemmen ook over mag nemen.” En Tsead Bruinja, Dichter des Vaderlands (een enigszins potsierlijke functie, vindt Gerbrandy): ,,Júst dy wurden, júst dy omwei. Want oars kinne wy wol mei de koppen tsjin-inoar oan sitten gean en dan ha wy miskien hjir in gatsje of sa en dan kinne wy fuortendaliks.... Mar wat moat ik dan? Dy omwei, dat is in soarte paad datst ôfleist, dat gepiel, dy mislearringen. Ja, júst.”

Dichter Grytsje Schaaf verpakt haar antwoord op de vraag wat poëzie is in ,,it moaiste komplimint dat ik oait hân ha”, iemand die zei: ,,Ik ha sin om tusken de rigels te skriuwen, sels myn reaksje te jaan op watst oan it skriuwen bist.” Dat lijkt haar het hoogst haalbare, ,,dan giet it net om my, dan giet it net om dy, mar miskien om wat der tuskenyn sit.”

'Ik ha sin om tusken de rigels te skriuwen, sels myn reaksje te jaan op watst oan it skriuwen bist'

Het cliché van de eenzame dichter op zijn zolderkamertje dekt allang niet meer de lading. Poëzie begon ooit als collectief ding, schetst Gerbrandy, met het ritme als belangijke motor. ,,It drumstel en de melody tagelyk yn de taal sette”, noemt Bruinja dat, ,,dat hâldt my skriuwende.” Platform Dichter Bij Leeuwarden wil juist woordkunstenaars, performers-hardop, een podium bieden, zoals bij Carabosse – en bij die categorie horen nadrukkelijk ook rappers.

De beelden van de geïnterviewden worden afgewisseld met fragmenten van picture poems , gedichten van mensen als Anne Feddema, Sybe Krol, Obe Postma, Rixt en Tiny Mulder, voorzien van (al dan niet voor de hand liggende) beelden.

Uitzending: 22/2, 15.30 uur en 23/2, 13.10 uur, NPO2, 23/2, 17 uur (herhaling elk uur), Omrop Fryslân

Je kunt deze onderwerpen volgen
Muziek