Kleindochter met hakenkruis in de nieuwe roman Bernhard Schlink ('De voorlezer') | recensie ★★★★☆

.

.

Toen Kaspar Wettner in West-Berlijn studeerde en de Muur overstak om Oost-Berlijn te bezoeken, werd hij daar prompt verliefd. In 1964 lukte het hem om Birgit over de grens te krijgen. Ze trouwden; het huwelijk bleef kinderloos. Tientallen jaren later, de beide Duitslanden zijn al lang één, maakt Birgit plotseling een eind aan haar leven.
Lees meer over
Boeken

In een nagelaten manuscript leest Kaspar dat Birgit voor haar vlucht uit de DDR een kind kreeg dat ze onmiddellijk na de geboorte heeft afgestaan. Kaspar doet wat Birgit niet heeft aangedurfd: het kind, een vrouw van middelbare leeftijd inmiddels, opsporen.

Zo begint De kleindochter , de nieuwe roman van de Duitse auteur Bernhard Schlink, die internationale bekendheid verwierf met De voorlezer , die verfilmd werd met Kate Winslet in een hoofdrol.

Autonome rechtsextremisten

Birgits dochter, Svenja, blijkt deel uit te maken van een rechtsextremistische groep, die een autonoom plattelandsbestaan probeert te realiseren. Holocaust-ontkenning, antisemitisme, complotdenken, de wanen van zulke groepen zijn genoegzaam bekend.

Svenja is getrouwd en heeft ook een dochter, de 14-jarige Sigrun. Kaspar wil haar graag als zijn kleindochter beschouwen. Hij ziet het als zijn morele plicht Sigrun duidelijk te maken, dat wat zij thuis als harde waarheden krijgt voorgeschoteld, in feite vooroordelen en leugens zijn. Maar voorzichtigheid is geboden, want Sigruns ouders willen de geest waarin zij haar opvoeden niet ondermijnd zien. De kleindochter vertelt het verhaal van Kaspars poging een band met Sigrun te smeden en haar te leren zelfstandig te denken.

Voorzichtig

Kaspars voorzichtigheid geeft Schlink gelegenheid de wereld van Duits extreemrechts genuanceerd weer te geven. Nee, het zijn niet allemaal gewelddadige skinheads met hakenkruistattoos. Op het Duitse platteland proberen groepen als die van Sigruns ouders in autonome gemeenschappen te leven, ‘wachtend tot hun tijd is gekomen’ en zonder zich veel gelegen te laten liggen aan de wet. Een niet-witte kan zich er beter niet wagen en pottenkijkers worden geweerd, maar van een orgie van geweld is geen sprake. Het gesprek aangaan? Kaspar ziet al snel in dat dat zinloos is, want complotdenken verdraagt nu eenmaal geen gezond verstand, laat staan redelijkheid.

Kunst?

Maar hoe dan wel Sigrun aan het denken krijgen? Met behulp van kunst? Dat is immers wat kunst kan, mits je bereid bent je geest ervoor te openen.

De kleindochter is een goede roman. Schlink houdt er tot het einde toe de spanning in, weet de rechtsextremistische milieus geloofwaardig te schetsen en laat zien dat we ons zorgen moeten maken, maar ook dat voorzichtig tot ontplooiing brengen van menselijkheid gevaren kan bezweren.


Titel De kleindochter

Auteur Bernhard Schlink

Vertaling Marcel Misset

Uitgever Cossee

Prijs 24,99 euro (336 blz.)

★★★★☆