Pidgin X, een mix van allerlei in Leeuwarden gesproken talen

Ahilan Ratnamohan, kunstenaar uit Antwerpen, bereidt het Pidgin X-project voor Explore the North voor. Onder zijn leiding ontstaat een blauwdruk van een nieuwe taal, met woorden uit alle talen die in Leeuwarden worden gesproken.

Regisseur Ahilan Ratnamohan maakt een blauwdruk voor nieuwe taal.

Regisseur Ahilan Ratnamohan maakt een blauwdruk voor nieuwe taal. FOTO JONAS LAMPENS

In Nigeria wordt de taal Naijá gesproken, een mengeling van Engels met andere inheemse talen. Zo’n mengtaal noemt men pidgin, een taalkundige term voor een bepaalde taal vorm , legt Ratnamohan uit. Hij is theatermaker en performer uit Antwerpen en komt dit voorjaar, als corona tenminste een beetje meewerkt, naar Leeuwarden om project Pidgin X - een initiatief van festival en productiehuis Explore the North, de Afûk en Leeuwarden City of Literature - gestalte te geven. Nu moeten we telefoneren, een ontmoeting zit er even niet in.

Pidgintalen zijn vaak eenvoudig: er zijn weinig grammaticale regels en de woordenschat is beperkt. Het zijn altijd tweede talen, die naast de hoofdtaal, de nationale taal, de moedertaal bestaan. Ratnamohan koestert warme gevoelens voor pidgintalen omdat ze de meest noodzakelijke, meest na aan het hart liggende woorden bevatten die mensen kennen. Dierbare woorden, onvertaalbare woorden, onmisbare woorden, woorden met een verhaal.

Als geen ander weet de kunstenaar, die een leven lang over de wereld trok (zijn ouders zijn Tamils uit Sri Lanka, hij werd geboren in Australië, woonde in Zweden, Duitsland en Nederland en is nu in België neergestreken waar hij voor het conservatorium in Antwerpen onderzoek verricht naar taal en performance) hoe het is om een nieuwe taal te verwerven. Dat is een haast emotioneel proces - je stuit op allerlei onvermogen bij jezelf en soms op onwil bij de toehoorder.

,,Ik kwam als Engelstalige spreker naar Nederland. Ik ben me bewust van mijn geprivilegieerde positie - iedereen spreekt hier Engels, maar hoe is dat als je Farsi spreekt? Hoe verloopt het taalintegratieproces dán?’’

Hoe past een mens zich aan? Hoe redt een nieuwkomer zich in een dominante cultuur en wat doet het met je wanneer je je niet meteen duidelijk kunt maken, of wanneer juist het allerbelangrijkste van wat je wilt zeggen, onvertaalbaar blijkt? Hoe voelt dat? Hoe los je dat op? ,,Ik wil het verlangen naar bepaalde woorden onderzoeken, de heimwee in taal, in woorden.’’

De kunstenaar - ooit profvoetballer - hoopt de komende weken mensen te spreken die in Leeuwarden wonen en die een andere moedertaal dan het Nederlands hebben. Die bijvoorbeeld Fries, Liwwadders, Duits, Marokkaans of Turks spreken. Van hen hoopt hij woorden te leren die hen dierbaar zijn, waar ze eigenlijk niet zonder kunnen, maar die in het Nederlands haast niet te vertalen zijn.

,,Door hiermee bezig te zijn, ontdek je in welke situatie mensen zich bevinden en de ervaring leert dat als je zo’n woord eenmaal onder de loep neemt en er met mensen over praat, dat de kraan opengaat en de verhalen beginnen te stromen, verhalen over heimwee, integratie, liefde, gemis, over van alles.’’

Het onderzoek moet resulteren in een imaginaire nieuwe pidgintaal, een mix van allerlei in Leeuwarden gesproken talen, met woorden waar men niet zonder kan. Na Leeuwarden wordt het project op andere plaatsen in Nederland herhaald.

Dat het project in Friesland niet bij iedereen in goede aarde valt, daar had Ratnamohan geen rekening mee gehouden. De Friese dichters Abe de Vries en Friduwih Riemersma noemden het in een ingezonden brief in deze krant zelfs een racistisch-nationalistisch plan.

Dat verwijt vindt de kunstenaar overdreven. ,,Ik werd een beetje triest toen ik het hoorde, maar ik vind het ook interessant en een beetje grappig. Ik wil begrijpen waarom mensen zo denken. Het toont de machtspositie van verschillende mensen die talen claimen. Kennelijk voelen zij dat hun taal niet de positie heeft gekregen die deze verdient. Er zit duidelijk een trauma achter.’’

En gek genoeg is dat eigenlijk precies waar project Pidgin X over gaat - over de emoties die bij mensen kunnen oplaaien als het over hun taal gaat, over taalstrijd, over exclusiviteit versus inclusiviteit, over taalpurisme en taalvermenging. ,,We weten nog niet waar we precies naar op zoek zijn, maar dit soort reacties hoort erbij.’’

Meedoen aan Pidgin X? Meld je dan aan op www.pidginx.com .

Je kunt deze onderwerpen volgen
Cultuur
Explore The North