88 topstukken uit de National Portrait Gallery in Londen zijn te zien bij het Fries Museum in Leeuwarden: 'We zijn supertrots'

Topstukken uit de National Portrait Gallery in Londen zijn tot begin volgend jaar in het Fries Museum te bewonderen. Voor de tentoonstelling stelde het Britse museum, dat een grondige verbouwing ondergaat, 88 werken beschikbaar. ,,We zijn supertrots dat dit is gelukt. Ze lenen de werken niet aan ieder museum uit’’, zegt conservator oude kunst Marlies Stoter.

Anna Wintour (geschilderd in 2009 door Alex Katz), de voormalige hoofdredacteur van de Amerikaanse 'Vogue'

Anna Wintour (geschilderd in 2009 door Alex Katz), de voormalige hoofdredacteur van de Amerikaanse 'Vogue' Foto: Niels Westra

Bij de entree van de tentoonstelling kijkt koningin Elizabeth II de bezoekers vriendelijk aan. ,,Ja, kijk maar eens goed. Nee, het is geen foto’’, zegt conservator oude kunst Marlies Stoter van het Fries Museum. Het gezicht van de Britse vorstin, de meest geportretteerde vrouw ter wereld, beweegt een beetje, haar ogen blijven de toeschouwer volgen. Equanimity heet het portret en is gemaakt door Chris Levine en Rob Munday. Het is opgebouwd uit 10.000 foto’s, zegt Stoter. ,,Het is een hologram. Vooral kinderen vinden het een fascinerend werk.’’

Van Elizabeth tot Elizabeth

Icons: topstukken uit de National Portrait Gallery opent morgen in het Fries Museum. De tentoonstelling bestaat uit schilderijen, foto’s, beelden, prenten en tekeningen die beroemde kunstenaars maakten van wereldberoemde mensen. ,,Het begint bij Elizabeth II en eindigt bij Elizabeth I. En ertussenin worden wereldberoemde mensen op allerlei manieren getoond.’’

Een portret bevestigt het zelfbeeld en status van degene die erop staat. Maar het is meer dan alleen maar een afbeelding. ,,Een portret bekijken is als een visuele en mentale dans tussen het kijken naar een afbeelding van een persoon en de mens die daarachter schuilgaat. (…) Dan worden we opeens meegenomen op een reis door de tijd en bevinden we ons in zijn of haar nabijheid, eeuwen geleden’’, schrijft curator Rab MacGibbon van de National Portrait Gallery in Icons, identiteit in portretten.


Neem Charles Darwin (1809-1882), groot na diens dood in 1883 in olieverf op doek afgebeeld door John Collier. De wetenschapper en grondlegger van de evolutietheorie kijkt een beetje treurig naar zijn schepper. ,,Zo van, moet dat nou? Darwin had duidelijk niets met roem. Dat straalt hij uit op het schilderij’’, vindt Stoter.

Voyeuristisch

Het kijken naar beroemdheden krijgt iets intiems, maar ook iets voyeuristisch. In tegenstelling tot Darwin hadden en hebben de meeste modellen daar geen problemen mee, stelt Stoter gerust. In dezelfde ruimte als Darwin hangt bijvoorbeeld natuur- en sterrenkundige Isaac Newton (1642-1727), een portret uit 1702 van Godfrey Kneller. De wetenschapper kijkt met zelfverzekerde blik een beetje hautain de wereld in. ,,Tegenwoordig was hij vast iemand geweest die heel actief zou zijn op sociale media’’, vermoedt Stoter.

Schrijver William Shakespeare (1564-1616) – geschilderd door John Taylor – daarentegen heeft een meer neutrale uitdrukking. Meerdere musea claimen een portret van de grote Britse literaire held in bezit te hebben. ,,Dit is het enige portret waarvan wordt aangenomen dat hij ervoor heeft geposeerd. Dat is vastgesteld door de National Portrait Gallery.’’

Aandoenlijk is het gehavende doek met daarop de zusters Anne (1820-1849), Emily (1818-1848) en Charlotte Brontë (1816-1855). Het is omstreeks 1834 geschilderd door hun broer Branwell, die toen 17 jaar was. Vermoedelijk is de vage figuur op de achtergrond dat van de schilder. Jarenlang lag het werk opgevouwen op een kast. Het Britse museum heeft besloten de vouwen en andere beschadigingen niet te restaureren.

Kleuren uit ‘Bridgerton’

Over de inrichting van de tentoonstelling is vooral virtueel intensief overlegd tussen de musea in Leeuwarden en Londen. ,,Vanwege corona hebben we alles via Teams besproken’’, zegt Stoter. De Nederlandse vormgever heeft zich bij de kleuren – vooral zachte neutrale tinten – van de zalen laten inspireren door de populaire Netflix-serie Bridgerton.

Er is voor gekozen om werken niet op volgorde van jaartallen te plaatsen, maar willekeurig te rangschikken en onder te verdelen in thema’s. Zo hangt er in de zaal met het thema Macht een groot portret van Anna Wintour (geschilderd in 2009 door Alex Katz), de voormalige hoofdredacteur van de Amerikaanse Vogue . ,,Een krachtige persoonlijkheid die haar stempel op de mode drukte.’’

In diezelfde ruimte staat ook een beeld van een man in een blauw pak, met een leren rugzak met laptop over zijn schouders. Het is een door Sean Henry in 2015 gegoten bronzen beeld. ,,Weet je wie dat is?’’ Jazeker, de Amerikaan Tim Berners-Lee, de man die in 1989 aan de wieg stond van het wereld wijde web. Maar die is toch niet machtig? Hij heeft internet aan iedereen gegeven, met de bedoeling er goede dingen mee te doen. ,,Maar zijn idee was wel de meest ingrijpende vernieuwing van onze tijd’’, zegt Stoter.

Bij het verlaten van de tentoonstelling kijkt koningin Elizabeth I (1533-1603) de bezoeker statig aan. Het schilderij draagt de naam het Feniks-portret en is omstreeks 1575 geschilderd door Nicholas Hilliard. ,,Zeker, ook dit is een topstuk van het National Portrait Museum.’’ Het museum is momenteel dicht vanwege een ingrijpende verbouwing. Dat is gunstig voor het Fries Museum. ,,Ze lenen wel werken uit, maar nooit stukken van de eregalerij. En zeker deze niet.’’

Icons: topstukken uit de National Portrait Gallery – vanaf 11 september tot en met 9 januari 2022. Kaartjes via: www.friesmuseum.nl

Je kunt deze onderwerpen volgen
Cultuur
Fries museum