Hoe Willem de Bruin, hij van rapduo Opposites, op Oerol vertelt wat racisme met hem deed

Willem de Bruin maakte naam als rapper in The Opposites – straks weer op Lowlands. Nu is hij op Oerol te zien met de uiterst persoonlijke voorstelling Spuug van God.

Willem de Bruin.

Willem de Bruin. Foto: Keng Pereira

Willem de Bruin klinkt opmerkelijk monter voor iemand die ‘s ochtends om een uur of half vijf al in de weer was. Dat komt, op dat onmenselijk vroege tijdstip werden er in een weiland bij Hee, Terschelling, opnames gemaakt voor Spuug van God , zijn solo-locatievoorstelling. ‘s Avonds moest hij weer aan de bak voor de camera’s, wegens zonsondergang. En dat ritme duurde, repetities incluis, zo’n anderhalve week.

Dat heeft natuurlijk alles te maken met het licht. En met het object, ontworpen door Theun Mosk, waar hij zijn voorstelling in speelt: van spiegelglas, dat toch ook licht doorlaat. ,,Het gaat ook heel erg om de omgeving, om wat er achter dat object gebeurt. En om mijn spiegelbeeld, hoe ik reageer op de wereld om me heen. En dat past precies bij waar ik het over wil hebben.”

Zonsopgang en zonsondergang

Is het te licht, dan valt dat spiegel-effect weg, is het te donker dan zien je alleen Willem en zijn spiegelbeeld. ,,Met zonsopgang en zonsondergang is het gewoon het mooist, dan is het licht perfect.”

‘s Ochtends vroeg was het mistig, ,,maar toen brak de zon ineens door de wolken. Echt heel mooi.” En echt zo’n cadeautje, iets wat iedere maker van locatietheater op Oerol wel kent. En dat is Spuug van God – ook al is deze voorstelling, om de bekende redenen, alleen als stream te zien. U ziet straks wel mensen om de speelplek heen zitten, essentieel voor de wisselwerking. Maar dat is dan geen publiek, zegt Willem haastig, ,,maar het zijn figuranten.” Het is nadrukkelijk de bedoeling dat deze voorstelling op den duur wel degelijk live gespeeld wordt, misschien ook volgend jaar op Oerol.

Spuug van God ? Die titel komt uit het woord voor ‘moedervlek’ in het Papiamento, ‘skupi di Dios’. ,,Een zegen en een vloek tegelijk”, zegt Willem de Bruin. Nu heeft hij zelf toevallig een moedervlek in het gezicht, dus hij weet wat dat is. ,,Het valt op”, zegt hij, ,,mensen hebben er een oordeel over.”

Daarmee staat die titel symbool voor de manier waarop hij opgroeide. ,,Een bruin jongetje in een dorp, een jongetje dat daar rondliep als een opvallend vlekje.” Wat doet dat met je identiteit? Mensen zien je op een bepaalde manier, als bruin jongetje, en dat heeft ook gevolgen voor de manier waarop je jezelf ziet.

,,Dat is ook voor een deel aangeleerd”, zegt Willem de Bruin. ,,We denken dat we zijn wie we zijn, maar in hoeverre ben je dat echt?”

Klein bruin jongetje

Op zich heeft hij een heel leuke jeugd gehad daar in De Rijp bij Heiloo, in Noord-Holland, daar niet van. ,,Een vrije opvoeding, ik kon gaan en staan waar ik wilde. Maar als klein bruin jongetje viel ik wel op. Naast een hele hoop goede ervaringen had ik ook slechte. En dat heeft te maken met hoe ik eruit zie. En omdat je nog zo jong bent, kun je dat niet relativeren.”

Nomen est omen. De vader van Willem de Bruin komt dus van Curaçao, zijn moeder is Hollands – en hij dus ook, hij groeide daar op, in De Rijp. Tussen de weilanden. Dus toen Theun Mosk, onder andere theatervormgever en gepokt en gemazeld op Oerol, met hem over Terschelling dwaalde op zoek naar een geschikte speelplek, werd het zo’n soort weiland, bij Hee.

,,Ik had zes, zeven plekken in mijn hoofd”, zegt Mosk, ,,maar toen we bij dat weiland kwamen zei Willem meteen: ‘dit is wel goed’. Ik dacht eerst nog: dat verhaal, over identiteit, discriminatie, van een rapper: wat moet dat op Terschelling, is een stad niet een betere plek? Maar toen kwam ik erachter dat hij is opgegroeid in De Rijp, in precies zo’n omgeving. Het is eigenlijk een heel Hollands landschap. Agrarisch, gecultiveerd, je ziet ook de dijk, en de weg.”

Mosk is, met al zijn ervaring op Terschelling, eigenlijk de brug tussen Willem de Bruin en Oerol. Hij is er om die reden bij gevraagd door regisseur Eva Line de Boer. Dat een rapper, eerder succesvol als helft van The Opposites en feeststampers als Bakpao , zich nu manifesteert als theatermaker, met een heel persoonlijk verhaal in de vorm van een solo-locatievoorstelling: het lijkt een brute overgang, maar dat is het niet.

Witte kostuums

Na succesvolle jaren met The Opposites raakte Willem de Bruin in een depressie. De uitdagingen van het vaderschap, relatiestrubbelingen èn zijn eerdere ervaringen – het werd hem even te veel. Maar zoals dat gaat: daar kwam mooie kunst uit voort. Man in nood , zijn soloalbum uit 2018, was een zeldzaam eerlijk en openhartig verslag van zijn worstelingen. De bijbehorende concerten kenden ook al een bijzondere vormgeving, met LED-schermen en witte kostuums.

,,Dat raakte al aan theater”, zegt Willem, ,,ik vind het goed om veelzijdiger bezig te zijn. Er zijn meer manieren om je verhaal te vertellen.” Eigenlijk gaat het verhaal van Spuug van God vooraf aan dat van Man in nood , de worstelingen die hij daar aan de orde stelt. ,,Dat was het symptoom”, zegt hij, ,, Spuug van God gaat meer over de oorzaken. Terug naar het begin.”

Daar ging het nodige onderzoek aan vooraf, zelfonderzoek – onder andere door gesprekken met therapeuten. Het is een heel persoonlijk verhaal, het verhaal van dat bruine jongetje in De Rijp, maar toch met een zekere universele geldigheid. Identiteit, wie denk je wel dat je bent, en ben je dat eigenlijk wel?

Maar dat aspect van kleur, dat maakt Willems verhaal echt het zijne. Zijn identiteit is gevormd door wat hij meemaakte, door hoe hij gezien werd. ,,Je ervaringen vormen je persoonlijkheid. Je vindt een manier om daarmee om te gaan, je vormt een bepaald schild, waardoor je je klaarmaakt voor de buitenwereld. Zodat je niet te hard geraakt kunt worden. Maar als je dat doet, bevestig je eigenlijk wat die ander zegt. Je geeft je gewonnen. Het heeft me 35 jaar gekost om te zeggen: dat ben ik helemaal niet.”

Wat racisme kan doen

Laten we het maar hardop zeggen: dat is wat racisme met een mens kan doen. En dan te bedenken dat Willem daar in De Rijp nog op een redelijk bevoorrechte manier opgroeide. Hoe is het dan niet voor de mensen in de mindere buurten, de getto’s? Maar aan de andere kant: ,,Dan was ik niet zo alleen geweest, met mijn bruine kleur.”

Toch is het niet verwonderlijk dat de jonge Willem een uitweg zocht in de hiphop, die cultuur met de wortels in de achtergestelde, zwarte wijken van de Verenigde Staten. ,,Die muziek was een drager van mijn emoties, dat onderdrukte gevoel, met woorden vechten tegen de maatschappij, je losmaken van de norm. Ik raakte verliefd op hiphop.”

Zijn partner in The Opposites was, en is, Twan van Steenhoven. Hij is wit – vandaar de naam van het duo. ,,Hij was zich vaak bewuster van racisme dan ik. Als we met onze dj, ook donker, een restaurant binnenkwamen en te horen kregen dat het vol was terwijl dat niet zo was – hij moest me daar op wijzen. Ik merkte het amper, omdat ik het al zo gewend was.”

Willem Arnold de Bruin

Dat is een van de manieren waarop zulke structuren je geest binnensluipen. Willem vertelt erover in zijn voorstelling, of liever: ,,Ik praat tegen mezelf, ik neem je mee in mijn gedachten. Op die manier laat ik dat gevecht aan weerskanten zien, ook aan mijn kant.”

Zijn ouders komen ook voor in dat verhaal. Die hebben enorm hun best gedaan, ,,maar ik kwam erachter dat het niet altijd werkt zoals zij me dat hebben geleerd. De ervaringen van mijn vader, bijvoorbeeld, die van Curaçao naar Nederland kwam, zijn weer heel anders dan de mijne. Zij konden dat ook niet voorzien.”

Als kind was hij wel kwaad op zijn vader, omdat die niet pal voor hem ging staan bij zekere discriminerende ervaringen. ,,Als kind wil je wraak. Maar achteraf snap ik waarom hij dat zo gedaan heeft. Het is niet jouw probleem, zei hij, het is hun probleem. Maar door daarop te reageren heb ik het wel mijn probleem gemaakt. En daar heb ik last van, daar moet ik na 35 jaar mee in het reine zien te komen.”

Die thematiek: in het tijdperk van Black Lives Matter is het actueler dan ooit. ,,Er is een hele generatie van Hollandse kinderen met een gemengde achtergrond, met een verhaal van migratie. In die zin is dit een heel Hollands verhaal, en zulke verhalen kunnen niet genoeg verteld worden. Nederland is breder en rijke geworden, dankzij de wereld. En daar hoor ik, Willem Arnold de Bruin, ook bij, een jongen met een oer-Hollandse naam, van Curaçaose komaf die eruit ziet als een Marokkaan. Jongens als ik, de Mustafa’s, de Hassans, de Piets en de Kezen: we zijn allemaal hetzelfde, snap je?”

Je kunt deze onderwerpen volgen
Cultuur
Oerol