Nagelaten boerderij nu werkplek voor kunstenaars

Sinds dit voorjaar is de woning van de overleden kunstenaar Xandrien Thiel beschikbaar als tijdelijke verblijfsruimte voor kunstenaars, schrijvers of musici. Stichting Utopa zoekt belangstellenden.

Wendela de Vos uit Amstelveen.

Wendela de Vos uit Amstelveen. FOTO RENS HOOYENGA

Beiden zijn in 1947 geboren, maar het toeval wil dat actrice/schrijfster Wendela de Vos in de voetsporen treedt van beeldend kunstenaar Xandrien Thiel. De Vos bewoont tijdelijk het huis dat door Thiel is nagelaten aan de stichting Utopa. En dat kwam zo.

Xandrien Thiel (geboren in Amsterdam als Sandrien Thiel) werkte lange tijd in Drenthe en verhuisde vervolgens naar een boerderij op de grens van Gorredijk, Jubbega en Oudehorne. Ze was een veelzijdig kunstenaar, die monumentale stalen beelden maakte, maar (vooral toen ze ouder werd) ook klein werk en schilderijen. Een grote krul van cortén staal (2006) bij het gemeentehuis van Aa en Hunze in Gieten is bijvoorbeeld van haar.

Versnipperde herinneringen

In 2017 deed ze mee aan de expositie Paper Ladies in Galerie Loof in Jubbega. Bij haar werk vertelde ze: ,,In mijn familie valt iedereen om voor zijn zeventigste. Dus toen mijn zeventigste verjaardag naderde, bedacht ik: Waarom zou de executeur mijn nalatenschap straks moeten opruimen? Dat kan ik beter zelf doen.’’ Ze herlas haar dagboeken, die ze haar leven lang bijhield en gooide die vervolgens in de shredder, behalve het dagboek over de eerste ontmoetingen met haar overleden geliefde Hans, en het verslag over haar tijd in Engeland, waar ze na zijn dood het vuur van haar kunstenaarschap hervond.

De versnipperde herinneringen gaven haar een gevoel van opluchting. ,,In de ruimte die in mijn hoofd ontstond, borrelde vervolgens het idee op om wat met het materiaal te doen. Zo kwam ik op het project Dag Boek .’’ Vervolgens waren de laden vol pasteltekeningen aan de beurt, die hetzelfde lot beschoren waren. The past tells , noemde ze het werk dat ze daarmee maakte.

Thiel overleed niet lang na deze expositie. Behalve dat ze een groot deel van haar werk had opgeruimd, bepaalde ze dat ze haar woning in Gorredijk wilde nalaten. Een stichting die ze benaderde, reageerde niet. Zo kwam het dat ze op het laatste moment besloot haar huis aan de stichting Utopa te schenken. ,,Wij hebben haar zelf nooit ontmoet’’, vertelt Johan Luijmes van Utopa.

De stichting is een initiatief van Loek Dijkman. Als eigenaar van de Topa-Groep besloot hij in 1988 al zijn bezit in de stichting onder te brengen. Hij vindt dat een onderneming niet alleen het doel heeft werk te verschaffen en winst te maken. ‘Winst behoort niet aan aandeelhouders uitgekeerd te worden, maar aan de omgeving waaraan zij haar bestaansrecht ontleent.’ De stichting stimuleert creatieve talenten en probeert maatschappelijke onevenwichtigheden te herstellen. Onder Utopa vallen onder meer beeldengalerij Het Depot in Wageningen, Het Weeshuis in Leiden en het Orgelpark in Amsterdam.

Een schilder en twee strijkkwartetten

In eerste instantie overwoog de stichting het huis van Thiel te verkopen. ,,We hebben al veel, en met de opbrengst zouden we allerlei andere dingen kunnen doen’’, vertelt Luij-mes. Toch paste dat minder bij de intenties van de schenker, denkt hij. Daarom zet hij zich nu in voor een goede bezetting van deze residency .

Sinds dit voorjaar hebben een schilder en twee strijkkwartetten enige tijd in Gorredijk gebivakkeerd. ,,We hebben een ‘verbondje’ met de Nederlandse Strijkkwartet Academie. Muzikanten kunnen hier met elkaar verblijven en korte tijd intensief oefenen. Bijvoorbeeld voor een concours, of voorafgaand aan cd-opnamen.’’ Via de Auteursbond kwam Wendela de Vos op het spoor van het Utopa-huis. Zij wilde er graag enige tijd verblijven om te werken aan haar roman over ‘een persoon die woont in een afgelegen huis’. ,,Dat sprak ons aan’’, zegt Luijmes met een brede grijns.

De Vos debuteerde in 1970 bij Zuidelijk Toneel Globe. Ze acteerde in en schreef voor theater, en speelde mee in tv-producties. Sinds 2005 schrijft ze met Atie Vogelenzang misdaadromans, theaterteksten, korte verhalen en poëzie onder de naam Tupla Mourits/Tupla M.

Vogelenzang en De Vos hebben zich samen geïnstalleerd in Gorredijk. ,,We hebben al twee korte verhalen afgemaakt en Wendela heeft een gedicht geschreven in opdracht’’, vertelt haar partner. De twee vrouwen stapten op de beschikbare fietsen en legden ook meteen contact met de plaatselijke bibliotheek. ,,We hebben aangeboden dat we daar wel willen voorlezen uit eigen werk, als daar belangstelling voor is.’’ Al wordt er geen enkele tegenprestatie gevraagd voor het verblijf.

'We willen dat de verandering in omgeving het werk een zetje geeft'

De Vos: ,,Vroeger hadden we een huisje in Frankrijk waar we ons konden terugtrekken. Nu had ik al eens eerder gekeken naar residencies , maar meestal moet je daarvoor huur betalen of een tegenprestatie leveren.’’ Utopa vraagt zoiets niet. Luij-mes: ,,We laten mensen daarin vrij en geven ze de ruimte. We willen dat de verandering in omgeving het werk een zetje geeft.’’

Over de duur van het verblijf (maximaal drie maanden) maakt hij per project afspraken. ,,Kunnen we tot eind januari blijven?’’, vraagt De Vos hem. Luijmes denkt van wel. Het Utopa-huis is nog niet heel bekend, dus het aantal aanvragen is tot nu toe bescheiden.

'Heerlijk dat je hier in huis kunt wandelen, heel anders dan in ons appartement in Amstelveen'

Aan de boerderij is door de stichting weinig veranderd. Op de bovenverdieping zijn drie ruime slaapkamers en een badkamer, op de begane grond zijn een vierde slaapkamer en een tweede badkamer. Zowel de keuken als de woonkamer biedt volop ruimte om te schuiven met meubels, zoals de twee vrouwen hebben gedaan. ,,Ik heb mezelf een kamer ingericht’’, zegt De Vos, die vanachter haar laptop uitzicht heeft over de weilanden. ,,Heerlijk dat je hier in huis kunt wandelen, heel anders dan in ons appartement in Amstelveen.’’

Er komt geregeld een schoonmaakbedrijf langs, en tuin- en klusjesman Aize Bouma houdt een oogje in het zeil en verzorgt de tuin. Het bewuste dagboek van Thiel ligt ter inzage in de boerderij, en er is werk van haar terug te vinden aan de wand, in de vensterbanken en in de tuin. Luijmes heeft een groot deel opgeborgen in enkele kasten. Het is zeker niet overvloedig, vinden de huidige gasten die zich hier thuis voelen. Sinds dit voorjaar is de woning van de overleden kunstenaar Xandrien Thiel beschikbaar als tijdelijke verblijfsruimte voor kunstenaars, schrijvers of musici. Stichting Utopa zoekt belangstellenden.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Cultuur