Wat heeft Harry Muskee te maken met Black Lives Matter? Jan Douwe Kroeske ontrafelt het in een nieuwe documentaire

In de komende, nog titelloze documentaire over de nalatenschap Drentse blueslegende Harry Muskee komen verschillende kanten van de man en zijn muziek aan de orde. Tot en met Black Lives Matter. Met onverwachte gasten.

Zangeres Anne-Fay (links) in de zaal van 't Keerpunt in Spijkerboor, bezig met het erfgoed van Harry Muskee. Rechts Jan Douwe Kroeske.

Zangeres Anne-Fay (links) in de zaal van 't Keerpunt in Spijkerboor, bezig met het erfgoed van Harry Muskee. Rechts Jan Douwe Kroeske. Foto: Harry Tielman

Of ze met een click track mogen spelen. Productieleider Bruno van den Berg vraagt het namens zangeres Anne-Fay en haar muzikanten aan Jan Douwe Kroeske. Die haalt zijn telefoon tevoorschijn en zoekt de metronoom-app op. We vragen ons even af of Harry Muskee zelf, blueslegende Cuby, ooit speelde met zo’n click track: een handige manier, met audiosignalen in de koptelefoon, om het tempo constant te houden.

Die koptelefoon hebben de muzikanten toch al op. Dat is een weinig beeldgenieke eigenaardigheid uit de hoogtijdagen van de 2 Meter Sessies , het programma op radio en televisie waarmee Jan Douwe Kroeske, nu bezig met een nog steeds titelloze documentaire over Muskee, bekend is geworden.

De zwijgzame band van Muskee en Kroeske

Muskee zelf is verscheidene keren te gast geweest bij Kroeske, in dat programma en elders. Kroeske somt het moeiteloos op: ,,In 1989 voor het eerst. 91, 93, 95 bij festival Tomaat van de SP, 98, 2002, in 2007 een heel mooie hoofdtelefoonsessie bij mij op Lowlands....” En hij werkte achttien maanden met Muskee aan de documentaire C+B: 40 jaar de blues , dus ze zijn geen vreemden voor elkaar. ,,Er was een bijna zwijgzame band tussen ons. We hoefden niet veel te zeggen.” Noorderlingen onder elkaar, Kroeskes vader kwam uit Bakkeveen.

We zitten in de grote zaal van ‘t Keerpunt, waar zo meteen Anne-Fay haar Muskee-cover zal doen: Somebody Will Know Someday . Diezelfde middag komt actrice en zangeres Meral Polat nog langs, een dag eerder speelde de Limburgse band DeWolff hier Distant Smile .

Het is een mooi en passend decor voor een film over Harry Muskee. ‘t Keerpunt in Spijkerboor is een echt bluescafé: donkerbruin tot en met de tafelkleedjes, sfeervol tot de max.. Talloze bluesmuzikanten hebben hier gespeeld, in de grote zaal en in het café. Muskee zat er geregeld aan de bar, zeker toen hij in Rolde woonde, een kilometer of tien verderop. Maar hij heeft hier nooit opgetreden.

Blauw als een kanarie

Waarom niet? Eigenaar Willem Dijkema wil het eigenlijk niet vertellen, maar hij doet het toch. ,,Ik heb hem heel vaak zien optreden in cafés als De Vliegh in Zuidlaren. Maar Harry en kleine cafés, ik vond het geen goede combinatie. Hij was heel verlegen. Ik heb meermalen meegemaakt dat hij zo blauw als een kanarie was. Weet ik wat hij allemaal innam en gebruikte”, en hij wrijft met zijn vinger horizontaal over zijn bovenlip. ,,Dat vond ik jammer, dat wilde ik hier niet meemaken.” Om hem te sparen. ,,En mijn eigen beeldvorming van een van mijn helden.”

Terug naar Kroeske. DeWolff is een logische keuze voor zo’n documentaire, qua bluesgestookte muziekstijl van die band. Barry Hay en JB Meyers, die Kroeske en zijn team voor de camera haalden toen ze toch op Curaçao waren om Muskees weduwe Douwina te interviewen (Meyers woont op Bonaire, dus daar werd hun duet Window Of My Eyes uiteindelijk opgenomen), ook. Hay en Muskee, ze zijn generatiegenoten.

Maar Meral Polat, actrice (in films, op televisie en bij NNO in Don Juan ) en zangeres? En Anne-Fay, ook zangeres? Dat scheelt wel een paar generaties, en eerlijk gezegd: voor ze voor dit project werden gevraagd hadden ze eigenlijk amper van Muskee gehoord.

Een prikkelende keus, derhalve. Maar daarom juist. Kroeske: ,,We willen heel graag laten zien dat het werk van Muskee een inspiratie kan zijn voor anderen. Als programmamaker mag ik er ook voor kiezen om mensen te verrassen met iets dat ze niet kennen.”

En zo is het gegaan bij Meral Polat en Anne-Fay. ,,Na onze vraag zijn zij in de persoon en in het repertoire van Harry gedoken. Wij denken dat zij op hun eigen manier een meerwaarde kunnen geven aan het werk van Muskee. We geven die nalatenschap over aan een volgende generatie muzikanten. Zo was hij ook.”

Koerden zijn de Drenten van het Midden-Oosten

Polat pakt ‘t aan vanuit haar afkomst, uit het Koerdische deel van Turkije - de Koerden als de Drenten van het Midden-Oosten, misschien hebben we hier wat te pakken. Bij Anne-Fay gaat het om, zoals Kroeske het uitdrukt, ,,haar eigen blues”, haar eigen onderzoek naar de diaspora van haar voorouders: haar moeder is Surinaams, van gemengd Afrikaans-Chinese komaf.

Dat onderzoek sloeg neer op een theatershow en op de fraaie plaat Reaspora (een woordspelletje op ‘diaspora’). Er kwam een reis aan te pas samen met haar broer, filmmaker en tekstschrijver Felix Kops, naar de plekken van oorsprong van haar familie: Suriname, Curaçao, Ghana. China viel net af, vanwege corona.

Eigenlijk is Anne-Fay danseres, ze zong ook nog eens zes jaar in een gospelkoor. Maar ze zat eerder dit jaar ook in het Oerol Lab, het ontwikkelingstraject van het Terschellinger festival Oerol.

Anne-Fay koos welbewust voor Somebody Will Know Someday, van Cuby’s legendarische album Groeten uit Grollo - Herman Brood speelde de dragende pianopartij. Het is een liedje over een verloren liefde, met een universele strekking.

Blues in het Sranan Tongo

,,Dit heeft me erg geïnspireerd om verder naar de blues te gaan kijken. Naar aanleiding van Reaspora ben ik Surinaams gaan leren, Sranan Tongo. Het is nog niet meer dan een idee, hoor, om misschien blues in het Surinaams te gaan maken.” Dat zegt wel wat. ,,Je hoeft iemand niet te kennen, maar zo’n liedje kan toch een golf veroorzaken. Ja, het spreekt. Dat is de kracht van muziek.”

Anne-Fays opa, half Creools en half Chinees, kwam naar Nederland, en deelde vervolgens zo weinig mogelijk van zijn achtergrond met zijn familie. ,,Ik denk omdat hij wilde dat zijn kinderen zo goed mogelijk zouden assimileren. Maar ondertussen spreekt mijn moeder geen Surinaams.”

Juist vanwege ,,wat er nu allemaal gebeurt”, Black Lives Matter en zo, zoekt Anne-Fay die achtergrond, die verhalen juist wel. ,,Ik weet nog steeds niet alles, maar dat koloniale verleden heeft zoveel impact in het nu. Hoe verhoud ik mij daartoe als iemand die die roots heeft, maar ook wit privilege?” Ze heeft een vrij lichte huidskleur, moet u weten. ,,Dat leert mij veel over perspectief. Mensen zijn geneigd om je in één hokje te stoppen, maar wat als je ook Chinees bent, en zwart, en een witte vader hebt?”

De slavernij, de pijn, de blues

Hoe zou witte oer-Drent Muskee over die thematiek denken? Zijn muziek, de blues, stamt immers regelrecht uit de slavernij. Anne-Fay: ,,Ik begreep van Jan Douwe dat hij zich er steeds meer over is gaan uitspreken. Als de blues je raakt.... Die pijn komt ergens vandaan. Het is noodzakelijk om die pijn te snappen, wil je die blues goed kunnen uitvoeren. Maar dat is mijn interpretatie.”

Vandaar dat Jan Douwe Kroeske op Curaçao, toen hij er toch was, welbewust zocht naar sporen van het slavernijverleden. ,,Die hele archipel, dat was een landingsgebied, vandaar werden de slaven doorverkocht naar andere delen van Amerika.” Anne-Fay: ,,Van de zwarte mensen is letterlijk alles afgenomen. Het enige wat ze overhielden was hun muziek. Hun manier om verhalen door te geven.”

De blues.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Cultuur