Lotte van der Woude woont op een Fries schip vol verhalen

De Anthonio Maria is de klipper waarop Lotte van der Woude opgroeit. Een schip waarvan de huid zich laat lezen als de jaarringen van een boom.

Opstelling van de video met beelden vanaf de achtersteven van de Anthonio Maria.

Opstelling van de video met beelden vanaf de achtersteven van de Anthonio Maria.

Twee jaar geleden nam Lotte van der Woude de Anthonio Maria over van haar vader, die onverwacht in een verzorgingshuis wordt opgenomen. Ze wil het schip grondig laten renoveren en als ze het leeghaalt voor de verhuizing naar de werf in Heerenveen, vindt ze een plastic tas vol oude foto’s. Ze zijn vochtig geworden en plakken aan elkaar.

Voorzichtig peutert ze de foto’s los. Het blijken familiefoto’s te zijn. ,,Ik stam af van een Friese scheepvaartfamilie.’’ In plaats van rechtstreeks op zoek te gaan naar onbekende familieleden, onderzoekt ze eerst de levensloop van het schip.

Haar vader Rein vertelt hoe hij in Amsterdam vaak een praatje maakte en een borrel dronk met oud-schipper Nelis Eijer. Als hij Nelis vertelt dat hij een tjalk heeft gezien, die hij misschien wil kopen, raadt Nelis hem dit af. ‘Koop meteen maar een klipper, want elke tjalk zal onderdoen voor zelfs de armoedigste klipper’, voorspelt die.

Friesland

Rein neemt deze woorden ter harte en als hij een klipper op de kop heeft weten te tikken, meldt hij zich weer bij Nelis. Zodra die het schip ziet, zegt hij: ‘Ik ken dit schip, het is van mijn vader geweest’. Rein gelooft er niets van, maar Nelis kan zo – zonder het te zien - alle gegevens uit het monsterboekje opsommen. ‘Hier zijn er maar twee van gebouwd: één voor mijn vader, en één voor mijn oom.’

Wat blijkt nog meer… Nelis komt uit Friesland, uit dezelfde familie als Lottes vader. Rein blijkt een schip uit zijn eigen familie te hebben gekocht.

Als Lotte hierachter komt, wordt ze nieuwsgierig naar de verhalen. Ze besluit andere eigenaren op te sporen en met hen te praten. Zo treft ze Daniël, die een tijdje op de Anthonio Maria woonde met zijn moeder. Een vrouw die van wanten weet. Maar hoe ze het hebben volgehouden in het dan nog lege schip, die metalen huls, in de winter die toen nog echt koud was…

Voor filmmaker Joeri is de Anthonio Maria een miskoop. Hij is degene die hem aan Lottes vader overdoet. Rein is degene die het schip intimmert, de roef doorbreekt en een lange gang aanlegt waardoor je het hele schip door kunt kijken. Lotte: ,,Een echt paleis.’’

 

Noodlot

Maar van zeilklaar maken komt het niet. In 1989 slaat het noodlot toe. Lottes moeder overlijdt. Haar vader is overmand door verdriet en kan niets meer. Het schip ligt op de werf bij Hoyte. Die laat Rein weten: ‘Je moet nu komen, het schip is aan het zinken’. Hij heeft de Anthonio vol water laten lopen. Lottes vader móet nu wel van de bank komen en begint weer met leven…

Lotte van der Woude neemt in mei haar intrek in Kunsthuis SYB in Beetsterzwaag met als doel onderzoek te doen naar de families waaruit ze voortkomt: de familie Van der Woude en de familie Eijer. Kunsthuis SYB is gevestigd in het pand voor de beurtschippers van Beetsterzwaag. Hier komt ze erachter wat er in de Tweede Wereldoorlog met schepen gebeurde. Wie niet op tijd voer of smokkelde, kon zonder pardon worden geëxecuteerd, staat te lezen in een brief uit 1942. ,,Hitler confisceerde schepen voor de oorlogsindustrie, dan werden ze ‘ ontkopt’. Sommige schippers lieten hun schip daarom zinken.’’ Nelis Eijer takelt de motor uit zijn klipper, sluit die waterdicht af en laat die afzinken. Zo doorstaat het schip de oorlog.

De Anthonio Maria wordt na de oorlog nog een tijdje ingezet voor biertransport in Antwerpen, maar het motorschip wordt ingehaald door de tijd. Ene Frans verkoopt het aan een handelaar, die het weer doorverkoopt.

 

Nieuwe periode

Over de eerste jaren (1905-1922) van de klipper kan Lotte weinig vinden. Nelis is overleden. Aan de hand van informatie uit het Fries Scheepvaartmuseum, van Ate Eijer en andere bronnen, stelt ze een fictief verhaal samen. In audiofragmenten spreekt ze in: ‘De broers zijn tevreden als de Anthonio 2 wordt afgeleverd. ‘Mooi schip’, roept Jan naar de jongens op de werf. Maar die horen hem niet. Het smeden van de klinknagels, en het klinken van de stalen platen heeft hun gehoor aangetast.’

Op de werf waar Lotte de Anthonio Maria laat restaureren, vertelt Bertus dat hij ooit de oudste visser uit de Nederlandse vloot – Doris Koornstra - sprak. Die zag niets in lassen. ‘Gelukkig is dit schip geklonken, daarom is het niet gezonken’, was zijn idee.

Nu gaat de Anthonio Maria een nieuwe periode tegemoet als goed geïsoleerd woonschip. Lotte: ,,De sleper die hem ooit van België naar Amsterdam heeft vervoerd, sleept hem nu van Heerenveen naar Amsterdam.’’ De man vertelt Lotte hoe de functie van waterwegen verandert. ,,Bedrijven die vroeger van vervoer over water afhankelijk waren, gebruiken hun terrein nu voor opslag. De oevers raken in verval, het water verliest zijn betekenis.’’

Lotte staat aan dek als haar huis naar Amsterdam wordt getrokken. Ze worden overvallen door mist. Drie dagen lang kunnen ze nauwelijks een kant op. ,,Je bent overgeleverd aan de elementen. Dan weet je pas wat kou met je doet’’, vertelt ze.

Het geeft haar een nog beter beeld van het harde leven van haar voorouders. ,,De tijden veranderen, dat is wat ik aan de hand van dit schip kan laten zien. Je kunt er nu geen inkomen meer mee verdienen, maar het is een schip vol verhalen.’’

 

De audiopresentaties van Lotte van der Woude zijn te beluisteren via www.kunsthuissyb.nl. De kunstenares keert in september terug naar Beetsterzwaag voor de Triënnale. Wie meer informatie heeft over de families Eijer en Van der Woude kan contact opnemen via lottevanderwoude@gmail.com.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Cultuur
Fotoserie
Instagram