Heel secuur poetsen van een kroonluchter

Wander Kars en Lotte Middendorp, kunstenaars met respectievelijk geluid en video, werkten een week in de Sluisfabriek in Drachten aan een productie.

Lotte Middendorp (links) en Wander Kars voor de kroonluchter, die een belangrijke rol speelt in hun gezamenlijke, vooralsnog titelloze productie die tot stand kwam in de Sluisfabriek te Drachten.

Lotte Middendorp (links) en Wander Kars voor de kroonluchter, die een belangrijke rol speelt in hun gezamenlijke, vooralsnog titelloze productie die tot stand kwam in de Sluisfabriek te Drachten. FOTO JANTINA TALSMA

De Sluisfabriek is van begin jaren zestig, destijds een van de eerste fabrieken op het Drachtster industrieterrein De Haven. Toen werden er onderdelen voor silo’s en voor de lopende band gemaakt, nu herbergt het gebouw kunstenaars, Jan Ketelaar onder andere, en jonge ondernemers. Tijdens festival Simmerdeis is het in gebruik, en de première van Dorp Europa (Tryater) was hier.

De hele afgelopen week waren Wander Kars en Lotte Middendorp hier aan het werk. Geïnspireerd, gestuurd als het ware door het gebouw – door de strikte scheiding tussen kantoren en werkvloer, tussen de witte en de blauwe boorden.

Ze kenden elkaar hooguit van naam, Kars uit Leeuwarden en Middendorp uit Weidum. ,,Een blind date”, volgens de laatste. Ze werden aan elkaar gekoppeld wegens het project Kompost van productiehuis Popfabryk, waarin jonge, experimentele muzikanten dan wel geluidskunstenaars op locatie aan het werk worden gezet. Om het nog interessanter te maken, worden ze gekoppeld aan makers van beeld, aangeleverd door filmplatform New Nordic Wave.

Dus lopen de plukjes genodigden op zondagmiddag door een van de immense fabriekshallen, naar een donker hoekje achterin. We krijgen koptelefoons en kijken naar het niet volstrekt kreukelloos opgehagen projectiescherm. Dan ontspint zich een compositie voor ogen en oren. Eerst met het gebouw en zijn omgeving in de hoofdrol: rechte lijnen, een sfeer van enigszins vervallen industriële grandeur.

Vervreemdend effect

De geluiden rijmen steeds met het bewegende beeld, maar Kars zal achteraf zeggen dat hij die ‘soundtrack’ pas achteraf over de beelden heeft gelegd. Het zijn wel grotendeels ter plekke gemaakte opnamen, maar doorgaans flink bewerkt of ‘door de mangel gehaald’, zoals hij dat noemt. Het geeft een effectief vervreemdend effect, waardoor die industriële omgeving nogal verontrustend aandoet.

Dan verschijnt Middendorp zelf in beeld. Dat doet ze graag in haar videowerk, samenvallen met haar omgeving, al speelt zich dat doorgaans in de natuur af (wat niet geldt voor haar werk Between The Lines, dat permanent in de openbare bibliotheek in de Leeuwarder Blokhuispoort draait).

Hier wikkelt ze zich in een stuk blauw zeil op een bouwsteiger of poetst ze minutieus en langdurig een kroonluchter – ook al een heel vervreemdend beeld, in zo’n fabriekshal. Ze troffen die kroonluchter hier aan, die figureerde ook bij de première van Dorp Europa , maar niemand weet precies hoe het geval hier terechtgekomen is.

,,Die kroonluchter was voor mij meteen een ding, waarvan ik zeker wist dat ik er iets mee moest”, zei Middendorp in het nagesprek, ,,en daarna moet je nog bij elkaar zien te komen.” Wat nog niet meevalt als je elkaar nog niet of nauwelijks kent, en toch geacht wordt om na een week met een gezamenlijk kunstwerk op de proppen te komen.

Kars: ,,Je moet elkaar verkennen: wie ben jij eigenlijk en hoe ga ik op jou reageren, een week lang? En dan moet je het gebouw nog verkennen.” De geschiedenis van het gebouw speelde ook een rol. ,,Heel erg leuk”, zegt Kars, ,,maar ook superfrustrerend. De dinsdag was echt een fucked up -dag, wat dat betreft.” Er kwam heel veel informatie op het duo af, wil hij zeggen, en hoe reageer je daar dan op, creatief gezien? ,,We waren meer spons dan respons.”

Contrast

Die scène met de kroonluchter is wel de climax van dit vooralsnog titelloze werk. ,,We hebben mensen gedwongen te kijken naar het heel secuur poetsen van een kroonluchter”, zegt Middendorp, ,,zo lang, dat ik het ook tergend vond.” Het ging het duo om verstilling, zegt ze. Laat mensen maar kijken. ,,Daar zit wel een dwingende component in.” Uiteindelijk wordt die kroonluchter opgehesen, met de kunstenaar zelf eraan vast, de hoogte in. Catharsis.

In de slotscène poetst ze een ronde tl-lamp in de ‘bovenkamer’, die uitkijkt over de hal. Een contrast met die kroonluchter, en met de kantoren elders in het gebouw. Juist dat contrast maakte deel uit van het verhaal, voor zover dat er is in het uiteindelijk nogal fragmentarisch uitgevallen resultaat – verschillende hoofdstukjes, van elkaar gescheiden door schijnbaar willekeurig gekozen cijfers. Maar die blijken weer te verwijzen naar kapstokken, in de hal.

Het was in ieder geval een ‘ingang’ en die zit hem in de gang tussen het kantoorgedeelte en het eigenlijke fabrieksgedeelte, ,,de sluis”, zoals Kars het zegt, ,,tussen de kantoorlui, de alles-gebeurt-in-het-hoofd-lui en de mensen hier op de werkvloer, die met hun handen werkten, en stonken. Daar zat echt een drempel tussen, die de mensen ook niet overstaken.” Het gros van het eigenlijke werk verrichtten Kars en Middendorp in de kantoren, ,,echt een kutsfeer” volgens Kars, ,,met een heel nare akoestiek. En koud.”

Eigenlijk had de Kompost-reeks gekoppeld moeten worden aan verschillende festivals, zoals Welcome To The Village, Media Art Festival en MadNes, dat zich afgelopen weekend op Ameland had moeten afspelen. Maar daar kwam corona tussen. ,,We gaan zien of we dit naderhand op festivals kunnen vertonen”, zegt Paul Giesen van Popfabryk. ,,Eigenlijk moet je nu makers aan het werk kunnen zetten.”

Je kunt deze onderwerpen volgen
Cultuur