Fersetsfrou, sjoernalist en skriuwster Tiny Mulder woe wol 100 jier wurde

Hjoed is de bertedei fan Tiny Mulder. De fersetsfrou, sjoernalist en skriuwster soe 100 jier wurden wêze. De kommende wiken jout Tresoar firtueel omtinken oan har en har wurk. ,,As ús mem noch libbe, soe se dêrfan genietsje’’, tinkt dochter Rixt Zuidema.

Tiny Mulder yn 2003 in har eftertún.

Tiny Mulder yn 2003 in har eftertún. Foto argyf LC/Siep van Lingen

Alve jier ferlyn ferstoar Tiny Mulder (1921-2010). Eltsenien koe har as fersetsstrider, sjoernalist en skriuwer. Har dochter Rixt Zuidema út Zutphen en soan Teake Zuidema út it Amearikaanske Savannah tinke foaral oan har as in leave, hurdwurkjende mem dy’t altyd belutsen wie en foar harren, en letter de bernsbern, klearstie.

Tiny Mulder wie har tiid fier foarút. Wylst oare froulju stoppe mei wurkjen at sy bern krigen, bleaun Mulder wurkjen. ,,Tiny wie yn myn berne- en jeugdtiid foar my in mem dy’t drok wie mei har wurk. Ik kin har úttekenje efter de typmasjine en mei har noas yn boeken, kranten en tiidskriften’’, seit Rixt.

Doe’t se bern krige, wurke se as sjoernalist by it Friesch Dagblad . Har man Jildert Sudema (1923-1998) dêrt se mei troude op 30 juny 1949 die itselfde wurk, mar by de Leeuwarder Courant. Hy wie dêr de lânbousjoernalist.

Jong en lokkich

Yn de húskeamer fan harren lytse houten húske (fan fiif by fiif meter) yn Lekkum wêr’t sy doe wennen, stiene de typmasjines, dêr waard praat oer wat der barde yn Fryslân, mar ek hoe’t it er om en ta gie yn ’e wrâld. ,,As ik dream, dan dream ik dêrfan. Wy wurken hurd, it wie skraabjen om ’e kant, mar je wiene jong en je wiene lokkich’’, sei Tiny Mulder letter ris yn in ynterview.

At it nijs op ’e radio kaam, wie it neffens Teake altyd ‘bekken ticht!’, want oars koene syn heit en mem de berjochten net goed hearre. ,,Ik fûl eltse joun yn sliep, wylst beneden de typemasjines rattelden en ús heit de iene nei de oare sigaret smookte.”

Stabyle faktor

Mem Tiny wie de driuwende krêft yn it gesin. ,,As se mei har wurk klear wie, hie se alle oandacht foar Teake en my. Tiny wie – sa sjoch ik it no – de stabyle faktor yn ús gesin.’’ Neffens Rixt hie har heit sa syn buien, wie der net altyd wis fan himsels. Mar ek hy wie syn tiid fier foarút, stipt Rixt oan. ,,Hy wie wol de iennichste man dy’t yn 1951 mei in bernewein mei my deryn op ’e Nijstêd yn Ljouwert rûn.’’

Mar ha mem hâlde de húshâlding draaiende en soarge der ek foar dat alles finansjeel yn oarder wie. Wichtich foar har en Jildert wie dat de bern neat tekoart komme mochten. Rixt: ,,Se hat wolris tsjin my sein dat se har doetiids miskien wolris te bot besich hâlden hat mei it beskreppen fan ynkommen, sadat wy as bern materieel neat lije soenen. No, wy binne neat tekoart kommen en oan leafde fan ús heit en mem ek net.’’

Foar it húshâldlik wurk, hiene Mulder en Sudema help. Griet de Boer bygelyks, die hat jierren by de famylje wurke. Rixt: ,,Mei har wie it hiele gesin tige wiis. Se wie folle mear as help yn de húshâlding, se wie tagelyk heit en mem foar ús.” Teake: ,,Ik wist net better oft ik twa memmen hie.”

Oanpakke en wer fierder

As frou fan har generaasje hat syn mem soad berikke, seit Teake. Mar dochs wie se gjin feminist. Sterker noch, se moatst der eins net safolle fan ha. Foar Tiny Mulder wie it normaal dat se wurke. Klije oer diskriminaasje fan froulju? Dat wie neat foar har. ,,At it tsjin sit yn je libben en as je fine dat de situaasje feroarje moat, dan moat je dêr sels wat oan dwaan, fûn se. Oanpakke en wer fierder. Sa tocht ús mem deroer”, seit Teake. ,,Selsbeklach, dêr wie se net fan. Dat hat ek wol wat mei har grifformearde eftergrûn te krijen”, tinkt er.

Poëtyske metafoaren

Neist sjoernalstyk wurk, skreaun Tiny Mulder ek boeken en gedichten. Wat fine Rixt en Teake har moaiste wurk? Foar Teake leit de fraach gefoelich, seit er. Hy werkent syn mem net yn har gedichten. ,,Ik begryp de poëtyske metafoaren ek net sa goed.” Neffens Teake hat dat te krijen mei de relaasje tusken in âlder en in bern. Dat it ek in bytsje frjemd is om de djipste gefoelens fan in mem as heit werom te lêzen. Gefoelens dêr’t normaal wei noait oer sprutsen waard oan ’e itenstafel. ,,Wol grappich is dat ik lokkich troud bin mei in frou dy’t dichteres is. Har poëzy begryp ik wol.”

Rixt blêdzjet gauris en mei niget troch de dichtbondels fan mem. ,,Dan ferwunderet my altyd noch dat de frou dy’t dy fersen skreaun hat deselde is as de frou dy’t myn mem wie. Yn har gedichten sit in – bysûndere – kant fan har dy’t se my as mem nea sjen litten hat, ek net doe’t ik al âlder wie en wy in mear gelykwurdige relaasje krigen.’’

Hûndert wurde wollen

Tiny Mulder ferstoar yn novimber 2010. Oan ’e ein ta wie se belutsen by de wrâld om har hinne. Neffens Teake wie se in hiele leuke en leave beppe foar syn twa bern. In pear kear yn it jier kamen Teake en syn gesin nei Hollân. Se sliepten dan yn Jellum – wêr se letter hinne ferhúze wie. ,,En doe’t ik yn 1999 kanker krige, kaam se allinnich yn it fleantúch nei Amearika. Se gie in moanne lang alle dagen mei my nei it sikehûs wêr’t ik bestraald wurde. Se hat ús doe geweldich stipe.”

Rixt: ,,As ik no oan ús mem tink sjoch ik har sitten yn har wenkeamer yn Jellum oan de grutte tafel mei útsjoch op de tún, in steapel boeken en kranten njonken har. De lêste jierren wienen foar har net maklik. Se miste ús heit. Se hie boarstkanker en hat derfoar keazen dêr neat oan dwaan te litten. Ek hie se problemen mei har eagen. Doe’t se stoar wie har lichem oan ein, mar har geast noch lang net. Se hie wol hûndert wurde wollen.’’

De bern bin grut brocht mei it besef dat feiten hillich binne. Ek net sa frjemd, want Jildert en Tiny wiene sjoernalisten yn hert en nieren. Teake: ,,Mem wie ek sosjaal belutsen. Se hat jierrenlang op ’e skoallen bern fertelt oer wat der no eins barde yn de Twadde Wrâldoarloch en oer it gefaar fan fasisme en rasisme.’’ Se skreaun ek út namme fan Amnesty brieven. ,,Mannich diktator hat se oanskreaun mei de opdracht de minskenrjochten te respektearren.”

It spyt him al dat syn heit net meimakke hat dat er tsien jier lang fanút Amearika in kollum skreaun hat foar de Ljouwerter – Teake is sjoernalist en fotograaf. ,,Ik fûn it fantastysk om te skreauwen foar de krante fan heit. Spitigernôch wie der doe al ferstoarn.’’

En foar Rixt jildt noch hieltiid: ,,Net samar wat oannimme, mar ûndersyk dwaan nei de feiten foardat jo jo oardiel klear hawwe. Hawar, úteinlik bin ik rjochter wurden.’’

#

Je kunt deze onderwerpen volgen
Cultuur