Eindigt de oorlog in Oekraïne als Poetin plots het loodje legt? De val van Vladimir in vijf scenario's

Foto: Shutterstock

Vladimir Poetin is een synoniem geworden voor het huidige Rusland. Ook de oorlog in Oekraïne lijkt grotendeels zijn persoonlijke beslissing te zijn geweest. Wat moet er gebeuren om hem van de troon te stoten, en hoe aannemelijk is die gebeurtenis?

1. Ziekte

De afgelopen maanden er is al een hoop gespeculeerd over Poetin’s gezondheid. Online zijn talloze video-analyses over vermeende tekenen van Parkinson te vinden. Artsen wijzen dit echter allemaal van de hand. Toch zijn ook de experts het er over eens dat de Russische president er verre van gezond uitziet. Vanwege ziekte, of toch teveel botox?

Op die prangende vraag kwam in juni opeens een duidelijk antwoord. Volgens een rapport vanuit het Amerikaanse Witte Huis is er bewijs dat Poetin al maandenlang wordt behandeld voor een vorm van kanker. Op het moment dat Poetin afwezig is (of als hij niet langer zou kunnen regeren) stapt Mikhail Mishustin naar voren. Naast zittend minister van Economie is Mishustin ook de premier van Rusland, en dus de rechterhand van Poetin.

Tot nog toe houdt Poetin het Russische roer stevig in handen. Als zijn gezondheid verslechtert zou dat wel eens snel kunnen veranderen. In dat geval moet de premier als tijdelijk president binnen drie maanden verkiezingen afkondigen én houden. Of Mishustin dan zelf als winnaar uit de bus komt is een groot twijfelgeval. Hij lijkt alleen door Poetin te zijn gekozen omdat hij gehoorzaam is. Ook is hij in Rusland verre van populair, zowel bij collega’s als bij het volk.

2. Moord

Al in 2017 vertelde Poetin in een serie interviews met de Amerikaanse filmregisseur Oliver Stone over de vijf moordpogingen die hij als president overleefd zou hebben. Volgens Russische Telegram-kanalen zijn er ook dit jaar meerdere pogingen ondernomen om de Russische president te vermoorden. Hoeveel er klopt van deze geruchten blijft onduidelijk. Wel is het zo dat Poetin tegenwoordig een klein leger aan bodyguards en officiers om zich heen heeft.

Dit zijn veelal de mannen die hem ook op politiek gebied dingen in lijken te fluisteren. Als onafhankelijk onderzoeker van de Russische politiek analyseert Tatyana Stanovaya deze groep invloedrijke vrienden en beveiligers, ook wel de Siloviki genoemd. „Zij domineren de agenda, wakkeren Poetin’s onzekerheden aan en zorgen ervoor dat problemen vaker escaleren”, vertelde Stanovaya eerder aan The Guardian.

Mocht Poetin het slachtoffer worden van een moordpoging, dan kan deze door meerdere groepen georganiseerd zijn. Het Oekraïense leger heeft de afgelopen dagen laten zien dit soort tactieken niet te schuwen: Daria Dugina, de dochter van een Russische hoge heer, kwam volgens de Amerikaanse geheime dienst om door een Oekraïense bom in haar auto.

Het Westen zal veel minder snel tot zulke acties overgaan, legt Ruslandkundige Hans van Koningsbrugge van de Rijksuniversiteit Groningen (RUG) uit: „Het Westen kan zich weinig permitteren op dat gebied. Waarschijnlijker is dat er onenigheid ontstaat binnen de Russische elite. Als dat gebeurt kan het heel snel gaan, daar zijn in de Russische geschiedenis talloze voorbeelden van.”

Poetin is dus waarschijnlijk minstens net zo bang voor een aanval uit eigen hoek. Het gemor achter de schermen is ondertussen al begonnen. Kremlin-watchers stellen dat veel van Poetins hoogste officieren denken dat de president niet hard genoeg doorpakt in Oekraïne. Mochten zij aan de macht komen, dan is de oorlog daarmee verre van voorbij. Poetin houdt volgens dezelfde Kremlin-experts tegenwoordig letterlijk en figuurlijk afstand van zijn beste ‘vrienden’: hij lijkt er zelf ook niet gerust op te zijn.

3. Opstand

Poetin kan niet alleen door zijn eigen boezemvrienden verraden worden. De (gedeeltelijke) mobilisatie van Russische reservisten is, sinds de afkondiging op 21 september, verre van soepel verlopen. Op meerdere plekken kwamen soldaten zich dronken aanmelden, er braken vechtpartijen uit en ook veel actieve soldaten lijken er een hard hoofd in te hebben.

De afgelopen dagen filmden Russische soldaten zichzelf aan het front, waarbij ze klaagden over een gebrek aan wapens, tenten, bedorven eten en het moeten meenemen van een eigen slaapzak. De soldaten werd dezelfde dag verteld dat ze tampons moesten gebruiken als pleisters, omdat de ehbo-spullen van het leger op zijn.

Een opstand tegen de mobilisatie en de oorlog lijkt dus verre van ondenkbaar. Door de chaotische mobilisatie zien steeds minder Russen heil in de oorlog. Soldaten die zijn opgeleid in de eigen gelederen vechten tegenwoordig ook mee aan Oekraïense zijde, zowel in de Donbas als in het geheim in Rusland zelf.

4. Aan het front

Poetin heeft tijdens zijn verschillende ambtstermijnen hard gewerkt aan een imago als de ultieme macho-man. Of de gemiddelde stemmer hem nog steeds als daadkrachtige leider ziet is na de afgelopen maanden echter nog maar de vraag. De president heeft, waarschijnlijk uit veiligheidsoverwegingen, nog geen bezoek gebracht aan de strijdkrachten of de bezette gebieden.

Nu Rusland ‘officieel’ de zogenaamd bevrijde stukken Oekraïne heeft ingelijfd zou het logisch zijn dat de leider daar binnenkort wél zijn gezicht laat zien. Hans van Koningsbrugge denkt echter dat de president niet staat te springen om zo’n bezoek. „Dat zou echt een laatste redmiddel zijn, om alle neuzen weer één kant op te krijgen. Poetin laat zich nauwelijks zien in het openbare leven, laat staan op plekken waar ze hem mogelijk niet goedgezind zijn.”

Zijn aanwezigheid aan het front brengt namelijk meerdere gevaren met zich mee. De referenda waarmee Rusland zegt aan te tonen dat de nieuwe gebieden bij Rusland willen horen, zijn volgens de EU een schijnvertoning. De vele Oekraïners in de bezette gebieden zouden een bezoek wel eens kunnen aangrijpen voor een aanslag.

Daarnaast verliest Rusland grote delen van het ingenomen land met rap tempo weer aan het Oekraïense leger, dat dagelijks verder oprukt. Door aanhoudende steun van het Westen lijken de Oekraïners op veel plekken over de betere wapens te beschikken, ook qua drones en langeafstandsraketten. Een poging om zijn imago op te poetsen zou Poetin dan ook wel eens fataal kunnen worden.

5. Vluchten

Natuurlijk, niemand weet hoe de oorlog zal eindigen. Mocht het echter zo zijn dat Rusland aan het kortste eind trekt, dan zou dat voor Poetin ook politiek een heel zware klap zijn. Waarschijnlijk wordt er achter de schermen van het Kremlin al een hoop geschoven en gepland op het gebied van opvolging. Zelf lijkt Poetin zijn positie als leider met hand en tand te willen verdedigen. Hij heeft aangegeven nog minstens tot 2036 aan de macht te willen blijven; hij zou dan 83 zijn.

Als de president een interne machtsstrijd verliest heeft hij weinig plekken om zich te verschuilen. De banden met landen als China en Turkije zijn aan het verwateren, en Russen kunnen überhaupt nog maar naar een paar landen toe op het moment. Saudi Arabië houdt de poorten tot op heden schoorvoetend open. Ook Wit-Rusland, Noord-Korea, Turkmenistan en het kleine Tadzjikistan zijn Poetin nog goedgezind. Niet bepaald een lijst met favoriete vakantiebestemmingen. Er is Poetin dan ook alles aan gelegen om zijn gelijk te halen in Oekraïne, met alle vreselijke gevolgen van dien.

Nieuws

menu