Rutte houdt vol: ik probeerde Omtzigt er niet uit te werken

Rutte hoorde 's ochtends vroeg 'via via' over Omtzigt-aantekening. FOTO ANP

„Ik lieg niet, ik heb er een verkeerde herinnering aan.” Daarmee licht VVD-leider Mark Rutte de geopenbaarde documenten van ex-verkenners Kajsa Ollongren en Annemarie Jorritsma toe. Daaruit blijkt dat Rutte zelf opperde om CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt een positie als minister te geven. Eerder bezwoer Rutte dat hij Omtzigt niet had genoemd.

Toen FvD-leider Thierry Baudet de VVD-leider vroeg of hij donderdagochtend ook is langsgeweest bij de twee verkenners om zijn stukken in te zien, bleek dat Rutte om half acht ’s ochtends al gehoord had dat Omtzigt in het verslag stond. Ander half uur eerder dan de rest, dus.

Die informatie kwam „via-via” tot hem, van ’een bron’ die hij niet wil prijsgeven, aldus Rutte. Het antwoord wekt verbazing in de Kamer, die eist dat wordt bekendgemaakt hoe Rutte aan deze informatie komt. Na een schorsing van een half uur, besluit Rutte dat hij de bron niet gaat prijsgeven.

Na wat gesteggel over het al dan niet prijsgeven van de bron, oppert Esther Ouwehand (PvdD) dat Rutte het telefoontje van half acht zou hebben verzonnen als bliksemafleider. CU-leider Segers stelt daarop voor om het debat voort te zetten. Kamervoorzitter Arib besluit eindelijk om de informatie over de ’via-via’-bron op te vragen en het debat voort te zetten. De nieuwe verkenners Tamara van Ark (VVD) en Wouter Koolmees (D66) laten via een brief weten dat ze niet hebben kunnen achterhalen wie Rutte heeft getipt over Omtzigt in het VVD-gespreksverslag. Wel staat er in die brief dat Ollongren er woensdagavond al over is gebeld.

Hoongelach

Op aanhoudende vragen van Segers over of en waarom hij Omtzigt weg wilde werken, reageert hij: „Ik wil de heer Segers uit zijn hoofd halen dat ik probeerde een kritisch Kamerlid weg te promoveren. Dat ís gewoon niet zo.” Volgens Rutte was de eventuele ministerspost voor Omtzigt al geopperd in de CDA-campagne. „Waarom zou ik daar dan over liegen? Er is geen motief.”

Daarvoor werd Rutte al flink onder vuur genomen, omdat hij weigert toe te geven dat hij tijdens het gesprek met Ollongren en Jorritsma met een ministerspost had geopperd voor Pieter Omtzigt. Het mondt uit in een welles-nietesdiscussie „Ik heb niet gelogen,” herhaalt Rutte meermaals. „Ik heb naar eer en geweten de pers te woord gestaan.” Zijn uitspraken kunnen rekenen op hoongelach in de Kamer, en woedende reacties.

Wilders mag als aanvrager van het debat het spits afbijten. „Ik snap dat Rutte geen opheldering wilde, want hij heeft gewoon keihard gelogen”. Hij wil al in eerste termijn een motie van wantrouwen tegen Rutte indienen. Daarvoor is procedureel goedkeuring van een meerderheid van de Kamer nodig, en die krijgt hij ook. Inclusief van Rutte zelf: „Ik vind het goed dat Kamerleden ook in eerste termijn moties kunnen indienen.”

‘Geen actieve herinnering’

„Het was eerst ’daar heb ik geen actieve herinnering aan’, en nu is het daar heb ik ’een verkeerde herinnering’ aan”, fulmineert PVV-leider Wilders. Ook GL-leider Jesse Klaver is kritisch: „Wees nou eens eerlijk. U had een week geleden met dit verhaal kunnen komen, en dat heeft u niet gedaan.” Hij somt eerdere debatten in de Kamer op, waarin Rutte in het nauw kwam en zich ook beriep op een gebrekkig geheugen: de Teevendeal, de dividendbelasting, Hawija, de toeslagenaffaire. „Het is een patroon: iedere keer als u in problemen komt, zegt u: ’ik heb er geen herinnering aan’.”

D66-leider Sigrid Kaag spreekt de premier uitzonderlijk hard aan, onder meer omdat hij vorige week namens haar sprak en de Omtzigt-notitie ontkende. „Meneer Rutte, u kent mij. Ik sta hier met een zwaar gemoed. Hier scheiden onze wegen.” Ze wil van de premier weten of het vertrouwen nog valt te herstellen, en of hij daarvoor de verantwoordelijkheid wil dragen. „Geschaad vertrouwen neem je niet zomaar weg met een opmerking.”

„De waarheid hebben we nu. Althans, dat denken we.”Ze wil van de verkenners weten: „Hoe heeft het zo lang kunnen duren?’ En waarom is de Kamer zo onzorgvuldig geïnformeerd?” Ze stelt voor dat er een nieuwe verkenner komt, eentje met ’een grote afstand’ tot de politiek.

’Totale rotzooi’

CDA-leider Hoekstra spreekt van een ’totale rotzooi’. „Ik denk dat iedereen in Nederland zich diep zit te schamen voor wat de politiek hier laat zien”. Hoekstra zegt zich volledig te herkennen in zijn eigen gesprek met Rutte. „Maar hoe kan het dan dat meneer Rutte het gesprek met mij helder voor de geest heeft, maar zijn gesprek met de verkenners niet?”

Ook SP-leider Lilian Marijnissen en SGP-leider Kees van der Staaij hebben geen goed woord over voor Rutte. „Dit is fouter dan fout,” vindt Marijnissen. Van der Staaij stelt dat het vertrouwen in de kabinetsformatie en in de overheid in het algemeen heeft beschadigd. „Bij deze scherven, hoe kan een weg verder er nog uitzien?”

Rutte blijft erbij: „Ik spreek hier de waarheid. Ik heb er geen herinnering aan dat de heer Omtzigt is besproken.” Ook de woorden ’functie elders’ kan hij naar eigen zeggen niet plaatsen: „Een functie elders zou niet een functie hier als minister betekenen.” Het gaat volgens Rutte om de „herinnering van de twee verkenners”.

Motie van wantrouwen

Verschillende partijen eisen het vertrek van Rutte naar aanleiding van de leugen. PVV, SP, FvD en Denk gaven al voor het debat aan dat de demissionair premier wat hen betreft moet vertrekken. Tijdens het debat blijkt dat ook de Partij voor de Dieren wil dat hij weggaat.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Binnenland
Politiek