Notulenrel veroorzaakt crisis op crisis: nieuw kabinet ver weg, oppositie slijpt messen

Ruim een maand na de verkiezingen is Den Haag geen stap verder gekomen in de vorming van een nieuwe regering. Donderdag is er weer een nieuwe tussenstop: het debat over de vrijgegeven ministerraad-notulen. De oppositie slijpt alvast de messen.

Met de gepubliceerde notulen uit het minstersberaad wordt de (in)formatie voor een nieuw kabinet een nog lastiger klus.

Met de gepubliceerde notulen uit het minstersberaad wordt de (in)formatie voor een nieuw kabinet een nog lastiger klus.

Vertrouwen komt te voet en gaat te paard. Het is een zinnetje dat ministers graag gebruiken om nederig beterschap te beloven op een moment dat de overheid weer eens lijkt te zijn vergeten voor wie ze aan het werk is. Nu, tijdens de voor miljoenen Nederlanders ingrijpende coronacrisis, is het Binnenhof vooral in de knoop met zichzelf.

 Eerst gaat het compleet mis door verkennersgate. De 79-jarige Herman Tjeenk Willink mag het vastgelopen schip vlottrekken. Als informateur krijgt hij van de Tweede Kamer de opdracht om te onderzoeken hoe het onderlinge vertrouwen kan worden gerepareerd. Als zijn taak bijna volbracht is, raakt politiek Den Haag in de ban van een nieuwe rel die de formatie onder druk zet. Opnieuw met een hoofdrol voor het nog altijd ziekgemelde CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt.

Openbaarmaking staatsgeheime verslagen

Deze keer draait het om geheime ministerraad-notulen over de toeslagenaffaire. Er is gelekt aan RTL Nieuws. De oppositie eist de stukken op. De coalitie stemt niet direct in, maar achter de schermen laat de VVD doorschemeren geen problemen te hebben met openbaarmaking van de staatsgeheime verslagen. Bij zo’n zet vraagt iedereen zich direct af: hebben de liberalen hier baat bij?

Feit is dat demissionair minister-president Mark Rutte door verkennersgate de hardste dreun heeft gekregen. Buiten de Haagse kaasstolp veert zijn VVD weer op in de peilingen, maar binnen de politieke arena is het vertrouwen in de premier gedaald naar een dieptepunt. Na de openbaarmaking van de notulen zijn de kaarten anders geschud. Sinds maandagavond kan iedereen lezen dat D66, CDA en CU net zo medeplichtig zijn aan de bestuurscultuur die Rutte wordt verweten. D66-leider Sigrid Kaag en CDA-voorman Wopke Hoekstra hebben nu zelf iets uit te leggen.

 

Oppositie slijpt de messen

De oppositie slijpt alvast de messen. Donderdag onderbreekt de Kamer het meireces voor een debat over de notulen. „Ze moeten opstappen en wegwezen. Allemaal”, sneert PVV-leider Geert Wilders. Hij noemt Rutte, Kaag en Hoekstra op sociale media spottend ’de bende van drie’.

SP-leider Lilian Marijnissen is het opgevallen in de notulen dat het nauwelijks gaat over de slachtoffers van het overheidsfalen in de toeslagenaffaire. „Niet bezig voor mensen, maar met beeldvorming”, stelt de socialist. „En dan te bedenken dat Mark Rutte dus vindt dat er niets onoorbaars is gebeurd.”

Motie van wantrouwen

Net als de rest van de oppositie steunen PvdA en GL een maand geleden de motie van wantrouwen tegen Rutte. Die haalt het niet dankzij de ’oude’ coalitie. Desalniettemin lijkt de deur op een kier te worden gehouden voor samenwerking. Op de notulen reageren PvdA-leider Lilianne Ploumen en Jesse Klaver van GL hard, maar niet op de man.

De coalitiepartijen zijn gedisciplineerd stil. Spindoctors hebben door Koningsdag en een ander debat woensdag relatief lang de tijd om het debat voor te bereiden. Ze kunnen een draai geven aan de ministerraad-notulen. Sigrid Kaag, van de nieuw leiderschap-belofte, lijkt er in de stukken goed uit te komen. Ze heeft minder moeite met het verschijnsel kritische coalitie-Kamerleden. Niet onvoorwaardelijk, want de D66-leider pleit voor kaders. Wat die kaders dan zijn melden de notulen niet.

Inkleuring van de communicatie

Haar partijgenoot, minister Wouter Koolmees (Sociale Zaken) komt in de stukken minder fraai uit de verf. De D66’er neemt in praatprogramma Op1 al een voorschot op de inkleuring van de communicatie uit de Trêveszaal: „Ik en ook mijn collega’s hebben nooit gezegd: je moet je mond houden, je mag geen kritische vragen stellen. We hebben wel verantwoordelijkheid gevraagd van mensen: help nou mee dingen op te lossen.”

Ondanks al deze toestanden zal er binnenkort weer geformeerd moeten worden. Tjeenk Willink wacht naar verwachting het debat even af voor hij met zijn eindverslag komt. Daarna is de Kamer aan zet om een vervolgstap te bedenken.

Herstel van vertrouwen

Het kabinet-Rutte III is door de notulenrel weer in elkaars armen gedreven, maar voortzetting is door de opstelling van CU onmogelijk. Of vervanging door PvdA of GL goed zal zijn voor herstel van vertrouwen is nog maar de vraag. Tjeenk Willink zal als ’recept’ adviseren om een dun regeerakkoord op hoofdlijnen te maken. Zo krijgt de Kamer meer ruimte om mee te sturen. Het is geen wonder dat PvdA en GL daar openlijk huiverig voor zijn. Er is geen linkse meerderheid in de Kamer. Ploumen en Klaver zijn gebaat bij afspraken op papier én daar hoort coalitiediscipline bij.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Binnenland
Politiek