Diederik Gommers is door corona een beroemdheid'. 'Thuis krijg ik weleens op m’n donder: wat heb je nu weer geroepen?’

De coronapandemie maakte van Diederik Gommers een beroemdheid. In een uitgebreid gesprek op zijn eigen ic kijkt Gommers terug en vooruit, en kraakt hij de ‘smalle’ aanpak van de crisis. ,,Thuis krijg ik ook weleens op m’n donder: wat heb je nu weer geroepen?’’

,,Nou, eerder deed ik op zaterdag de boodschappen bij Albert Heijn, dat doe ik al een tijdje niet meer.'' FOT ARIE KIEVIT

,,Nou, eerder deed ik op zaterdag de boodschappen bij Albert Heijn, dat doe ik al een tijdje niet meer.'' FOT ARIE KIEVIT

Een, twee, drie, hup. Met een vloeiende beweging draaien Diederik Gommers en drie collega’s een coronapatiënt om. De man van bijna 80 jaar oud ligt aan de beademing op de intensive care van het Erasmus-ziekenhuis in Rotterdam. Hij heeft dagenlang op zijn buik gelegen om de druk op de longen te verminderen, nu mag hij even uit die kenmerkende covidligging. ,,We gaan het zuurstof iets terugschroeven, hij moet meer zelf gaan ademen”, zegt Gommers.

Het is maandagochtend iets na negen uur op de corona-ic. De piek van de tweede golf is voorbij, op de vierde verdieping van het Erasmus MC heerst een serene rust. Achter de isolatiedeuren liggen vandaag zeven coronapatiënten aan de beademing op hun buik of rug, verpleegkundigen en artsen lopen van kamer naar kamer, mondkapjes, brillen en schorten worden per bezoek vernieuwd. Gommers heeft vandaag weer eens zaaldienst en wandelt op witte ziekenhuisklompen door de gang.

Dokter Diederik heeft het druk. Niet alleen met patiënten: zo ongeveer het halve land wil wat van de voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Intensive Care. En die zegt niet graag nee. Zijn iPhone trilt voortdurend, soms neemt hij op: ,,Diederik. Ja hoor, dat kan straks. Daaaag!”

Maar eerst zijn eigen ic. Met de twee andere artsen bespreekt hij zuurstoftoediening, medicatie, eventueel ontslag of overplaatsing. Dat gebeurt in rap tempo. Gommers houdt van snel beslissen. Een patiënt kan nu van de beademing, vindt de intensivist. ,,Detuberen dan. En dat moeten we snel doen, anders loopt het weer de avond in, moeten we het overdragen, wordt het gedoe.”

Een monotoon waarschuwingssignaal – piep-piep-piep – klinkt geregeld uit een van de kamers: als een hartslag afwijkt of als het zuurstofgehalte te veel zakt. Panikeren doet niemand, rustig loopt een verpleegkundige naar een kamer. Even later zegt deze vrouw met Rotterdamse tongval: ,,Hoe Diederik het doet? Heel relaxed. Hij draait nog gewoon z’n diensten, blijft er rustig onder, doet normaal, het is hem net als ons ook maar overkomen.”

Op zijn kantoor, zo’n 20 meter verderop, hoort Gommers daarna via Zoom hoe het de patiënten vergaat op andere ic-afdelingen. Hij luistert, knikt, kijkt op zijn telefoon en krabbelt nog van alles op zijn to do-lijst, vandaag gevuld van zeven uur ’s ochtends tot tien uur ’s avonds, met behalve de zaaldienst ook een radio-interview, een gesprek met verpleegkundigen uit Brabant, intern overleg en beoordelingsgesprekken. ,,Ik houd ervan om druk te zijn.”

Ondertussen praat hij met deze krant over het jaar 2020, zijn plotselinge populariteit (en de soms felle kritiek), het virusbeleid, de politiek, onze zorg-na-corona en de soms nare gevolgen van zijn BN’erschap.

Vooraf even: wat bezielt u om overal aan mee te doen? Een blik op uw schema bezorgt je bijna een burn-out.

,,Ik vind het fijn om lekker bezig te zijn. Heerlijk. En informeren, voorlichting geven, dat hoort erbij. Mensen zitten met veel vragen, die probeer ik te beantwoorden. Maar ik zeg echt niet overal ja op. Ik kreeg het verzoek om mee te doen aan de sintshow van Paul de Leeuw en All You Need is Love : daar heb ik nee tegen gezegd. En die meneer van de Tros, Ivo Niehe, wilde thuis komen filmen. Doen we niet. Ik houd het zakelijk. Mijn vrouw is ook streng: de familie blijft er verder buiten.”

Kunt u nog ongestoord over straat?

,,Nou, eerder deed ik op zaterdag de boodschappen bij Albert Heijn, dat doe ik al een tijdje niet meer. Je wordt herkend ja, maar het gaat altijd vriendelijk, niks onaangenaams. Al draaien we nu thuis wel de deur op slot. Er ging online een lijst rond met namen en adressen van politici en artsen. Daar stond ik ook op. Dan zeg ik thuis: jongens, we doen uit voorzorg de deur dicht. Dat is naar. Maar daar blijft het bij.”

De kamer van Gommers staat vol met kaartjes, boeken en zelfs schilderijen als blijk van dank en bewondering. Een kind van 2 stuurde een tekening naar de ic-voorman met ‘een heel dikke pluim, ook namens mijn moeder’, een ingelijst gedicht gaat over ’s lands kapitein in het oog van de storm , op de kast staat een kaartje met de boodschap: ‘Van mij mag u minister van Volksgezondheid worden’. De heiligverklaring hoeft niet zo nodig van de arts, ,,maar het is lief toch?”

U wordt als minister getipt door de kaartschrijver. Zou u de politiek in willen?

,,Nee, dat is niks voor mij. Ik houd van discussiëren en zeggen waar het op staat. En ik verander van mening als er nieuwe inzichten zijn. Ik hoef ook nooit te liegen in mijn huidige rol. In de politiek gaat het te veel om beeldvorming, vind ik. Ik probeer op mijn manier te helpen met de voorlichting rond corona. En ik gun dat het kabinet ook: waarom hebben Rutte of De Jonge geen podcast waarin ze perspectief schetsen? Tijdens de persconferenties komen telkens alleen maatregelen, maar er komt geen echt verhaal. Ik gun de ministers dat ze meer doen wat ik doe. Het is nu allemaal weinig transparant. Er is een routekaart voor lockdown-maatregelen, maar hoe we afschalen is niet duidelijk. Ik weet niet waarom dat ontbreekt, misschien vrezen ze dat ze met meer uitleg ook meer munitie aan de oppositie geven?”

Uzelf zat in het voorjaar nog bij briefings in de Tweede Kamer en bij het Catshuis-overleg. Waarom nu niet meer?

,,Ik ben een van de medisch-specialisten hè, dus het is op zich logisch dat ze na de acute fase terugvielen op bestaande structuren en dat de voorzitter van het landelijke verdeelpunt voor patiënten, mijn baas Ernst Kuipers, aanschuift. Tijdens de crisis hebben ze gebruik gemaakt van mijn expertise, daar ben ik ook voor bedankt. En heel eerlijk: ik vind het ook fijn dat ik niet zo dichtbij het beleid zit, dat geeft me veel meer vrijheid mijn eigen mening te geven. Dan zeggen ze: ‘Diederik roept de ene keer dit, de andere keer dat’. Dat vinden ze maar niks, in de politiek moet je vier jaar lang precies hetzelfde vinden. Wij doktoren en wetenschappers doen dat niet, we wisselen voortdurend van mening als er meer informatie is. En zo ben ik zelf ook heel erg: het resultaat telt. Soms draai ik 180 graden in één vergadering, om iets te forceren. Ik heb niet één lijn, ik ben meer een kameleon.”

Anderen zeggen: Gommers gaat wel erg snel van optimisme naar pessimisme. Eerst zei u: ‘We moeten meteen versoepelen, de tweede golf zal meevallen’ en daarna was het: de lockdown moet strenger, we slaan kerst over.

,,Inderdaad: ik vind dat we sneller moeten reageren op het virus. Dus harder ingrijpen als de aantallen oplopen en sneller versoepelen als het beter gaat. Inspelen op de situatie. Ik ben een ongeduldige intensivist natuurlijk, maar ik snap er niks van: eerst is er kabinetsberaad op vrijdag, op zondag in het Catshuis is er weer overleg en dan moet het tot dinsdag duren tot er een besluit valt dat weer later ingaat. Het virus houdt daar geen rekening mee. Als ik zolang twijfel op een ic dan is een patiënt al overleden.”


Uw woorden wegen zwaar: als u zegt dat kermissen best open kunnen, is dat nieuws. Als u suggereert dat we kerst beter een jaartje over kunnen slaan, wordt het een headline.

,,Ja en dus moet ik nog beter op mijn woorden letten, waarschuwen mensen steeds. Kijk: in deze crisis was er plotseling enorm vertrouwen in de arts, toevallig was dat Diederik. Aan het begin vind je het nog spannend op televisie of bij de radio, durf je amper wat te zeggen. En nu ben ik eigenlijk tè ontspannen, dan ben ik te veel mezelf en flap ik er soms wat uit. Maar merk je niet dat ik voorzichtiger geworden ben?”


Bij de talkshow Beau zei u nog spontaan dat de politiek corona misbruikt voor het vuurwerkverbod, u voorspelde terloops dat Feyenoord in februari wel weer met publiek kon spelen.

,,Ja, m’n dochter riep ook: ‘Pap, wat heb je gezegd over Feyenoord?’ Soms wordt mijn vrouw boos, krijg ik op m’n donder: ‘wat heb je nu weer geroepen?’ Gisteravond hadden we echt even ruzie over die kerst-uitspraak. Hoe heet die mevrouw van het CDA, ja Mona Keijzer: die werd bij Op1 kwaad dat ik gesuggereerd had om een jaartje geen kerst te vieren als vanouds. Die presentator Jort Kelder was ook enorm boos. Dan zeg ik: jongens, ik geef een heel genuanceerd interview, lees dat in zijn geheel terug, maar het wordt uit zijn verband gerukt. Daar komen mijn vrouw en ik dan even niet uit, nee.”


Uw oproep om in strenge lockdown te gaan in onze krant midden oktober wekte ook veel woede, columnisten waren des duivels.

,,Toen kreeg ik veel reacties ja: columns, maar ook mailtjes van collega’s, appjes van vrienden en familie. ‘Pas nou op, Diederik’. Maar die dag zag ik de aantallen oplopen en dan zit ik daar mee, dan voel ik me verantwoordelijk, word ik gebeld door media en zeg ik wat ik vind. En dan valt iedereen daar overheen. Dan denk ik: ho ho, jullie hebben mij met z’n allen belangrijk gemaakt. Dus Diederik mag alleen wat roepen als het in je straatje past? Maar daarna denk ik ook: ‘Hebben ze niet gewoon gelijk?’ Dan neem ik me voor om vooral over de ic’s te praten, dichtbij mezelf te blijven, een tijdje niet naar de tv te gaan.”


Lukt dat?

,,Ja, dan neem ik even een tv-pauze. Maar ik ben ook mezelf en dat betekent dat ik soms dingen te direct zeg, geen blad voor de mond neem en niet politiek correct ben. Daar word ik om gewaardeerd, maar het is ook mijn valkuil. Eens in de zoveel tijd vlieg ik uit de bocht, dan ga ik over de schreef en moet ik excuses maken. Ik moet vaak sorry zeggen in m’n leven.”

Tot maart van dit jaar maakte het voor het grote publiek niets uit wat Diederik Gommers (Gorinchem, 1964) vond, zei of deed. Als afdelingshoofd van de intensive care in het Erasmus-ziekenhuis was de in het Brabantse Udenhout opgegroeide arts alleen onder intensivisten een bekende naam. Hij promoveerde in 1998, publiceerde over beademingstechnieken en leidde andere ic-artsen op. In 2016 meldde professor doctor Gommers zich als voorzitter van de landelijke vereniging voor ic-artsen, de NVIC. Kandidaten stonden niet in de rij. ,,Dan doe ik het wel”, zei Gommers volgens een collega.

Plots blijkt die positie cruciaal. In maart kijkt iedereen bezorgd naar de intensive care’s: stromen ze over? Het aantal nieuwe opnames explodeert tot zelfs meer dan honderd per dag, en die weken eind maart begin april ontpopt Gommers zich tot onomstreden steunpilaar voor een land in angst en onzekerheid.

In de Tweede Kamer en de talkshows hangen politici en presentatoren aan zijn lippen als hij zegt dat hij ook niet weet of we het gaan redden, dat ‘Italiaanse toestanden’ dreigen, dat 2400 IC-bedden de kritische grens zijn: ,,Diederik wekte vertrouwen, zijn eerlijkheid en oprechtheid vielen op”, zegt broer Joris, ondernemer in de autolease-sector. ,,Hoe kan dat? Diederik zegt ook: ‘Ik doe zoals ik in het ziekenhuis doe. Ik draai er niet omheen, heb geen politieke agenda’. Dat vinden mensen fijn.”

Op social media en op straat vereren mensen Gommers als held, tippen hem voor een lintje, prijzen het corona-boegbeeld de hemel in. Met Erasmus-baas Kuipers krijgt Gommers de eer om het traditionele vaatje eerste haring in ontvangst te nemen, Feyenoord-iconen schenken hem een speciale aanvoerdersband, en passant bekeert Gommers influencer Famke-Louise als zij de viruskritische beweging #ikdoenietmeermee aanjaagt.

Zijn Instagram-account telt in een maand tijd 380.000 volgers – bijna acht keer zoveel als het RIVM. Journalisten en het publiek raadplegen Gommers als een orakel, zo wordt op het Binnenhof verbaasd geconstateerd. Wat doen we met kerst? Gommers mag het zeggen. Wanneer is het vaccin klaar? Gommers doet een voorspelling. Geven zwangeren corona door aan de vrucht? De ic-baas moet het verklaren.

Maar ook: wat vindt hij van het racisme-debat? En het vuurwerkverbod?

Het had niet veel gescheeld of Gommers zou gevraagd worden commentaar te geven op het verhitte grensconflict in Nagorno-Karabach. Maar de arts vindt dat hij moet informeren, mensen gerust kan stellen. Daarom werkt hij mee aan twee podcasts en zit hij vaak bij tv-shows: aan de landelijke talk-showtafels schoven alleen Ab Osterhaus en Ernst Kuipers vaker aan dan Gommers. Daar is het lastig om immuun te blijven voor het vragenvuur over van alles en nog wat en komt er toch een moment dat de sfeer rond de nationale knuffelbeer lijkt om te slaan, zag broer Joris: ,,In het najaar veranderde de teneur wel een beetje. En dan zeggen we het ook tegen elkaar hè: pas op Diederik, zorg dat je niet te veel op tv komt.”

Gommers merkt het zelf ook, vertelt hij achter zijn bureau in het ziekenhuis. ,,Eerst was er alleen maar lof, nu is er ook kritiek. Blijkbaar is de houdbaarheidsdatum van Diederik Gommers bereikt of zo, ik weet het ook niet.”


Welk voorval uit 2020 vertelt u over twintig jaar zeker aan uw kleinkinderen?

,,Dat zijn meerdere momenten. In maart ging ik in het ziekenhuis van Bernhoven kijken, daar was het echt crisis. Een gesprek met een van de verpleegkundigen kan ik woord voor woord terughalen. Ze waren totaal overlopen daar, er lagen heel veel patiënten, ze had te weinig tijd om even naast de patiënt te gaan zitten. De families konden ook niet op bezoek komen, die eenzaamheid, de hectiek: verpleegkundigen waren zo druk dat ze amper naar het toilet konden. De controle was weg. Dat maakte enorme indruk.”

,,Een mooi moment was toen Ernst me belde en zei dat we extra bedden in Duitsland konden krijgen, toen sprong ik van opluchting door de kamer. Maar ook die zondag dat Rutte boos werd en met zijn hand op tafel sloeg in het Catshuis zal ik me blijven herinneren. We hadden discussie over de leeftijdsgrens, dat bij enorme beddenschaarste jongeren voor ouderen zouden gaan. Ik zei: ‘Dat doen we al zo vaak, daar gaan jullie als politiek niet over’. Werd-ie boos. Maar ik vind dat prachtig: het gaat ergens over. En 9 april zal ik nooit vergeten: de dag dat de bocht echt genomen was, dat het aantal nieuwe ic-patiënten daalde. Dat gevoel! Ik voelde me zo verantwoordelijk, code zwart werd reëel, ik sliep slecht die week.”


Heeft Nederland de corona-crisis goed aangepakt?

,,Nee. Ik denk het niet. We hebben allemaal heel hard gewerkt en verantwoordelijkheid genomen, ons best gedaan. Maar het hele testbeleid had beter gemoeten, een groot lab hadden we moeten bouwen, de boel snel automatiseren. En we keken met te smalle blik naar de crisis, ook binnen het OMT. De landelijke patiëntenspreiding werkt knudde.”

Knudde? In het voorjaar zei u nog: ‘Goed dat militairen de regie pakken.’

,,In de acute crisis was dat nodig, maar nu zit het landelijke spreidingscentrum ons soms in de weg. Kijk: wij intensivisten kennen elkaar, de lijntjes zijn kort. Normaal gesproken werkt het zo: als ik een probleem heb in Rotterdam bel ik collega Armand Girbes van het AMC en regelen we het. Sinds het voorjaar zit de landelijke club, de LCPS, ertussen en gaat het soms veel stroperiger. Laatst nog moesten we op vrijdagavond zelf gaan bellen om twintig patiënten geplaatst te krijgen. Waardeloos.”


Over het OMT: u zit er zelf ook in.

,,Ik heb een paar keer overwogen om eruit te stappen. Sommige leden voelden zich te weinig gehoord. Neem die mondkapjes. Wij zeiden al snel: ‘Doe dat nou’, maar anderen twijfelden dan weer. Bij sneltests zie je vergelijkbare discussies: de microbiologen en virologen willen precisie, dat snap ik. Een test moet perfect zijn voor hen. Meer praktische artsen zoals ik zeggen dan: zet ze in zodra het kan, alles kan helpen. Aan het begin ging ik dan ruzie zitten maken, maar dat was de oude Diederik. Nu probeer ik het diplomatieker mijn kant op te krijgen, bespreken we het OMT soms ook even na in kleiner comité. We hebben ook een paar virtuele heisessies gehad, ik vind dat de adviezen nu breder gedragen worden, er wordt meer geluisterd.”

Hoe saai wordt 2021 voor Diederik Gommers? Als we massaal gevaccineerd zijn en ons oude leven weer begint. Weg sleutelrol.

,,Fijn! Als de vaccins goed gaan, zijn we tegen de zomer een aardig eind op weg, dan is de boel in Nederland wel opgelost, hoop ik. Het zou geweldig zijn als het vaccin er eerder is dan de derde golf. En dan hoop ik dat we de intensive care echt op de kaart gezet hebben, dat we eindelijk een zelfstandig specialisme worden. Ik verwacht dat er meer deuren open gaan, dat we meer onderzoek kunnen gaan doen, meer innoveren. Dat vind ik een heerlijk vooruitzicht. Als we maar niet de hele zorg weer gaan omgooien. In de politiek hoor je dat nu, maar zo slecht deden we het hiervoor niet.”


Niet? Aan alles was tekort: beademingsmachines, testmateriaal, beschermingsmiddelen. Ziekenhuizen beconcurreren elkaar, de GGD’en zijn eilanden.

,,Natuurlijk moet je een crisisdraaiboek hebben en flexibel kunnen reageren bij een pandemie. Maar we hoeven echt niet naar standaard 2000 ic-plekken, no way! Vorig jaar was er al 25 procent leegstand op de intensive cares. Mensen vervelen zich dan rot. Dat gaan we echt niet doen, daar ga ik voor liggen. Ik hoef niet in de politiek, maar als het die kant opgaat, ga ik wat graag in een of andere adviesraad. De zorg is waanzinnig goed georganiseerd, ga dat alsjeblieft niet overhoop halen, vertrouw op mensen, professionals. Centrale aansturing verlamt, medisch leiderschap ligt op de werkvloer.”

Op zijn eigen zaal wordt de beademing van een van de patiënten alsnog opgeschroefd. De man heeft meer zuurstof nodig dan Gommers en zijn team dachten. ,,Je maakt een inschatting, je weegt af, je probeert en dan blijkt dat het nog niet kan. Dat is ons vak. Mooi toch!?”

Je kunt deze onderwerpen volgen
Binnenland
Coronavirus
Interview