D-Day notulendebat: verdedigingslijn kabinet tekent zich af

In het debat over de ministerraadnotulen en de informatievoorziening aan de Tweede Kamer moet het demissionaire kabinet wederom werken aan vertrouwen. Dit keer is dat niet alleen aan premier Rutte, ook voor zijn collega-bewindspersonen staat het nodige op het spel. De verdedigingslijn is al voorzichtig uitgestippeld.

Het is dit keer niet alleen VVD-premier Mark Rutte die in het beklaagdenbankje zit.

Het is dit keer niet alleen VVD-premier Mark Rutte die in het beklaagdenbankje zit. Foto: ANP/HH

De toeslagenaffaire, de aanpak van de coronacrisis, het vaccinatiebeleid, ’verkennersgate’ en nu het uitlekken van de notulen van de ministerraad. Het vertrouwen in en aanzien van de politiek en overheid zijn de afgelopen tijd uitvoerig op de proef gesteld.

Donderdag moet het kabinet verantwoording afleggen over de laatste politieke rel, nadat RTL Nieuws vorige week op basis van de gelekte ministerraadnotulen berichtte dat het kabinet informatie zou hebben achtergehouden voor de Kamer en CDA-Kamerlid Omtzigt had afgekamd.

Het kabinet reageert maandag door de bewuste notulen naar buiten te brengen, uitzonderlijk omdat de verslagen normaal zeker twintig jaar geheim blijven. Ze laten geen fraai beeld zien: er wordt flink gemopperd op kritische coalitie-Kamerleden en het kabinet worstelt bij tijd en wijle met de informatievraag vanuit de Kamer.

Niet alleen premier Rutte in het beklaagdenbankje

Dus zal er donderdag, zeker vanuit de oppositie, weer flink worden ingehakt op het kabinet. In tegenstelling tot het nachtelijke debat over ’verkennersgate’ is het dit keer niet alleen VVD-premier Mark Rutte die in het beklaagdenbankje zit. Hij vindt nu ook zijn coalitiegenoten van D66, CDA en CU naast zich. Hun bewindspersonen klaagden achter gesloten deuren namelijk net zo hard over de Kamer.

Zo staat er voor iedereen wat op het spel. Rutte moet opnieuw op zoek naar vertrouwen voor een vierde kabinet onder zijn leiding. Bij D66 zal – aangezien bewindspersonen van die partij flink meeklaagden – de vraag rijzen of dit nou het nieuwe leiderschap van partijleider Sigrid Kaag is.

En bij CDA-leider Wopke Hoekstra is het, na de ministerraadgesprekken over het ’sensibiliseren’ van Kamerlid Pieter Omtzigt, de vraag hoe het zit met het vertrouwen binnen de partij, ook als het gaat om wel of niet meeregeren.

Potentiële regeringspartners stellen zich hard op

De in het slop geraakte formatie hangt daarbij als een deken over het debat heen. Informateur Herman Tjeenk Willink levert mogelijk vrijdag al zijn verslag op, maar intussen is zes weken na de verkiezingen nog lang niet duidelijk wie eigenlijk met wie om tafel zou willen om een nieuw kabinet in elkaar te timmeren. Vanuit de coalitie wordt daarom ook met interesse gekeken naar hoe hard potentiële regeringspartners PvdA en GL zich donderdag opstellen.

De verdedigingslijn van het kabinet lijkt zich al af te tekenen. Dat het kabinet in de toeslagenaffaire bewust informatie heeft achtergehouden voor de Kamer, klopt volgens CDA-minister Ferd Grapperhaus (Justitie) niet. En het beeld dat hij zou hebben meegedacht over hoe gebrekkige informatie toch kon worden verpakt als een antwoord op de vraag uit de Kamer ook niet.

Grapperhaus zou alleen hebben willen voorkomen dat ambtenaren in de wind kwamen te staan. De verantwoordelijkheid ligt namelijk bij de ministers, zei hij woensdag.

'Formatie hangt als een deken over het debat heen'

En het beeld dat kabinetsleden partijgenoten in de Kamer de mond zouden snoeren, wordt ook weerlegd. Het verhaal van het kabinet is: kritisch zijn vanuit de coalitie mag, maar je moet ook meedenken. Dat zegt bijvoorbeeld minister Cora van Nieuwenhuizen (Infrastructuur). De VVD-politica valt in de notulen op omdat ze klaagde over coalitie-Kamerleden die er in een debat nog harder in gingen dan de oppositie.

„Ik heb nooit tegen iemand gezegd: je mag dit of dat niet vragen”, vergoelijkt de VVD-minister woensdag. Maar wie in de coalitie zit, is volgens haar wel medeverantwoordelijk voor het zoeken naar oplossingen. „Dan verwacht je daarbij van mede-coalitiegenoten dat die daar net wat constructiever in zitten dan vanuit de oppositie. Niet meer en niet minder.”

De bewindsvrouw echoot daarmee de woorden van D66-minister Koolmees (Sociale Zaken) afgelopen maandag bij het tv-programma Op1. „Ik en mijn collega’s hebben nooit gezegd: je moet je mond houden, je mag geen kritische vragen stellen”, is ook zijn mantra. Maar: „We hebben wel ook verantwoordelijkheid gevraagd: help nou mee met dingen op te lossen.”

Problemen oplossen

Van Nieuwenhuizen hoopt ook dat na donderdag er weer vertrouwen komt om een nieuw kabinet in elkaar te zetten. „Ik denk dat het zo hoort, dat je daar een volwassen debat over moet voeren. En ik hoop dat we daarna weer vol aan de slag kunnen om de problemen van Nederland op te lossen.”

Je kunt deze onderwerpen volgen
Binnenland
Politiek