'Boeren mogen best demonstreren, als ze met fiets of trein komen'

Hebben de boeren hun hand overspeeld met hun blokkades? Met de arrestaties woensdag in Drenthe is één ding duidelijk: het demonstratierecht van de boeren is vanaf nu beperkt. Burgemeesters zullen vaker een verbod op demonstreren met zwaar landbouwmaterieel afkondigen. Het geduld raakt op.

Boeren blokkeerden afgelopen weekend de (snel)wegen in en om Heerenveen.

Boeren blokkeerden afgelopen weekend de (snel)wegen in en om Heerenveen. Foto CAMJO Media/Jaring Rispens

Eén van de aangehouden boeren in Drenthe liet woensdag aan het Dagblad van het Noorden vanuit de cel weten dat hij werkelijk ‘geen idee’ had waarom hij was gearresteerd. Een kwestie van niet goed opletten. De veiligheidsregio’s van de drie noordelijke provincies hadden immers een verbod op demonstraties met tractoren en ander landbouwmaterieel afgekondigd.

Expert demonstratierecht Berend Roorda van de Rijksuniversiteit Groningen denkt dat de boeren met hun blokkade van het afvalverwerkingsbedrijf in Wijster precies wisten wat ze deden. ,,Misschien was het een bewuste keuze om de regels te overtreden, om zo aandacht te genereren. Dat is wat demonstranten doorgaans willen. Ik weet ook dat er bij de boeren veel weerstand is tegen de besluiten van de voorzitters van de veiligheidsregio’s. Mogelijk dat ze zich er daarom niets van aantrekken. Of ze willen op deze manier een proefproces uitlokken om de beperkingen ter discussie te kunnen stellen.’’

Arrestaties

Hij is evenmin verbaasd dat er arrestaties zijn verricht. Zo’n vijftig boeren belandden in de politiecel. ,,Het je niet houden aan een beperking is een strafbaar feit, zo staat dat in artikel 11 van de Wet openbare manifestaties. Dat is ook zo gecommuniceerd door de voorzitters van de veiligheidsregio’s; het staat expliciet vermeld in het besluit.’’ De boeren wisten derhalve wat de gevolgen zouden kunnen zijn.

Actievoerende boeren roepen nu om het hardst dat hun demonstratierecht, een grondrecht, wordt afgepakt. ,,Dat is niet zo‘’, zegt Roorda. ,,Er is een verbod op demonstreren met landbouwvoertuigen. Alle andere vormen van protest zijn toegestaan. Ze mogen gewoon met de auto, de fiets of de trein naar de protestlocatie komen. Het is net als de vrijheid van meningsuiting. Dat is ook een grondrecht, maar dat betekent niet dat je alles maar mag roepen. De overheid mag zich er van tevoren niet mee bemoeien wat jij zegt, maar daarom kun je nog niet zomaar strafbare uitingen doen. Bij demonstraties mag de overheid vooraf beperkingen opleggen als dat noodzakelijk is, niet op de inhoud natuurlijk.’’

Doodskist

De boerenprotesten kenmerkten zich tot dusver steeds door het inzetten van zwaar materieel. Intimiderend zwaar, volgens sommigen. Boeren reden al rond met een doodskist voor GroenLinks-leider Jesse Klaver; ze walsten over dranghekken heen en ramden de deur van het provinciehuis in Groningen.

Hoe dreigend dat wordt ervaren, bleek rond het middaguur toen de veiligheidsregio Zeeland landbouwminister Schouten adviseerde af te zien van haar werkbezoek aan de provincie, omdat een groep boze boeren met hun trekkers haar op stond te wachten. Het zou weleens uit de hand kunnen lopen.

Roorda verwacht dat burgemeesters vaker vooraf demonstraties met trekkers zullen verbieden. ,,Gisteren kon minister Schouten niet naar een overleg vanwege een blokkade, ik kan me voorstellen dat burgemeesters dat niet meer accepteren.’’

Ook tegen de snelwegacties wordt een kentering verwacht. De boeren kregen tot dusver af en toe een boete voor hun trekkersprotesten, maar de beleidslijn was: niet laten escaleren. De boeren kregen politie-escortes over de snelweg. Afgelopen vrijdag nog blokkeerden de boeren snelweg A1 tussen Hengelo en Deventer. Er werden alleen boetes uitgeschreven.

De boeren spelen met de ‘macht der feiten’, zoals hoogleraar staatsrecht Wim Voermans (Universiteit Leiden) het noemt. ,,Probeer maar eens een John Deere-trekker van drie meter hoog weg te duwen met je politiebusje. Er werd ook niet te hard tegen opgetreden om de boeren de ruimte te geven. Maar nu worden de gevolgen steeds ontwrichtender voor verkeer en economie. Je mág met een tractor nu eenmaal niet de snelweg op, dat is gewoon gevaarlijk. En distributiecentra mag je niet blokkeren, daar zijn we van afhankelijk. Je mag in Nederland nooit de wet overtreden met een van jouw grondrechten. De politie kon in de eerste periode de verkeersveiligheid veel lastiger waarborgen - ze werden door de demonstraties overvallen - maar dat verandert nu: tractoren op de snelweg wordt almaar gevaarlijker. Er wordt nu bekeken hoe de tractoren verwijderd kunnen worden. Dan heb je legertrucks en ander groot materieel nodig.’’

De Wet openbare manifestaties staat een verbod toe als de veiligheid van het verkeer in het geding is, als er wanordelijkheden dreigen of de gezondheid van mensen in gevaar komt. Met het verbod van de noordelijke veiligheidsregio’s zijn alle demonstraties met landbouwvoertuigen in één klap strafbaar. Volgens Voermans wordt zo voorkomen dat er een kat-en-muisspel ontstaat met de politie. ,,Een poging om preventief deze demonstraties te voorkomen. Of dit het einde van de trekkersprotesten is? Ik weet het echt niet. De rechter zal ook nog moeten zeggen of dit zo kan.’’

Paal en perk

Roorda verwacht dat de burgemeesters eerder en vaker naar dat middel zullen grijpen om de trekkers te stoppen. ,,De autoriteiten zijn wel een beetje klaar met deze vorm van demonstreren. Prima dat je je punt wil maken, maar deze protesten met landbouwvoertuigen hebben zo’n dwingend karakter, dat andere belangen en rechten in het gedrang komen. Daar wordt nu paal en perk aan gesteld.’’

Vorig najaar veroorzaakten de boeren met hun trekkers op de snelweg nog de langste ochtendfile ooit in Nederland. Het publiek stond bij wijze van spreken applaudisserend op de vluchtstrook. Maar ook dat kantelt. De boerenacties zijn te frequent en de actieperiode blijft maar duren. ,,Op den duur heb je je standpunt wel duidelijk gemaakt. Daarbij moet ook gezegd worden dat met name een aantal provinciebestuurders ook bij zichzelf te rade moet gaan. Toen vorig najaar de boeren met hun trekkers bij het provinciehuis stonden, wisten zij niet hoe snel ze de stikstofmaatregelen op moesten schorten. Het signaal aan de boeren was: zie je wel, het loont om op deze manier actie te voeren.’’ 

Je kunt deze onderwerpen volgen
Binnenland